Хүү хойд ааваасаа ээжтэй нь суухдаа амласан 100 мянган төгрөгөө өгөхийг хүсэв. Гэвч аав нь элдэв шалтаг тоочин, цааргалсаар эцэс сүүлд нь 10 төгрөг өгвөл өгч болох юм гэв. Хүү түүнийг нь их л удаан хүлээлээ. Арга буюу нэг өдөр арван төгрөгөө гуйлаа.

-Аав аа надад арван төгрөг өгөөч?

- "Есөн төгрөг өө? Ингэхэд чи найман төгрөгөөр юу хийх нь вэ? Тэгээд ч надад чамд өгдөг илүүдээ гарсан долоон төгрөг алга. Ердөө зургаан төгрөг л байна. Гэтэл байгаа таван төгрөгөө чамд өгчихвөл би юутай үлдэх юм. За яахав дөрвөн төгрөг өгье. Гурван төгрөгөө гамтайхан хэрэглэнэ шүү нөхөр минь, дахиж өгч чадахгүй! Май, энэ хоёр төгрөг!" гээд нэг төгрөг сарвайжээ.

Зогс хүүхэн гуай!!! Зоргоороо тэнүүчилж, дураараа чалчихаа азна.

Арван оны анхны сар ч улирчлаа. Амьдралын чинь алтан үеүүд үргэлжилж байна. Зогсолтгүй эргэх өдөр шөнийн тэнхлэг дээр золиг минь чи юу гийгүүлээд явна аа. Хайраар зугаа хийж, харцаар зэвсэг болгож, хамрын ханиадаар шалтаг тоочиж, хатуу үгээр бамбай барьж явна уу. Эсвэл залхуурлаар хооллож, “завгүй”-гээр халхавчилж, ажлын цаг амралт хоёрыг нэгэн зэрэг өнгөрүүлж, амлалт няцаалт хоёрыг нэгэн дор бөмбөрүүлж...

Одоо болноо хонгор минь. Амьдралын гол дүрийг хайж, алдааны гол буруутанг эрж, гунихдаа гунаж, гунхахдаа гунхаж явтал гучин насны босгонд тулаад тотгыг нь мөргөлөөшдээ, тоормоз! Жилийн дараа чи жарын талтай эмээ, жижигхэн энэ бие чинь түүнээс олон мутартай... /хээх хадуураад бна, хадуураад байна/

Өөрийгөө таних аялал чинь дуусах нь уу тэгээд, үр дүнгээ хэзээ тайлагнах хүн бэ? Шатахуунаа ч шалгачих сөхөөгүй тэнхээ мэдэн давхилаа гээд шандуурал бодмоглолоо салхинд үргээж чадав уу? Эс бөгөөс өнгөрсөнтэйгээ зууралдаж, элийрэл балайрлаа энэхэн биедээ тээж, муйхар ааш муухай сайхан дурсамжуудтайгаа муми болж хаданд хатаагдахыг хүсээ юу /ооё, болд ай.../

Орчлонгоос шинэ зүйл нэхэмжилж, одоо цагаас огт байхгүй руу тэмүүлж, олсон хийсэн юмгүй толгой хаялан шилбэлзлээ гээд орших оршихгүйн ертөнцөд ондоо юу бүтээв ээ. Хүсэвч үл биелэх зүйлд сөгдөж туйлдаад гуниа юу, сөхөвч үл арилах үйлд чадагдаж дийлдээд туниа юу. Нэг нэгэндээ ууссаар нэлэнхүйдээ хөхөрч харагдах нил ягаан цэцэгнээс нэгийг нь тасдсанаа мэдсэн үү... /бэлхүүс хая..лллан бүжиглье/

За хүүхээ, чимээгээ жаахан аяд даа. Жам ёсны өмнө өчүүхэн гэдгээ сана даа. Халааснаас хар аяндаа гээгдэх цаг хугацааны хаахна чухам явна гэдгээ бод доо. Толины хагархай эвлүүлж зүйж хийсэн мэт тоглоомын энэ ертөнцөөсөө хааяа ч болов хөндийрч бай. Өнгөрсөн хийгээд ирээдүйн огтлолцох торгон цэг дээр өөрийгөө ганц ч болов өнжөөж бай. Ухаан санаа чинь тэр чигээрээ шахмал түлш, уугиад асдаггүй үлээгээд унтардаггүй унгарган гал.. /агаарын бохирдолд ЗГ 47 тэрбумыг зарцуулна... тв мэдээнээс/

Өгөгдсөн хором мөчийг бутархай мөнгө шиг үрж, өөрийнхөө өнөөдрөөр өрөөлийн маргаашийг арилжиж, зорилгоо үргэлж тавин хувиар хямдруулж, зориглосныхоо тал дундуураар туучиж, тавган дээр тавьсан бусдын хоолноос сэрээдэж тамшаалж дуусахаараа буруу харж нулимж... Уураг тархинд бөөгнөрсөн учир замбараагүй эд юмсыг угтаа чи л ганцаараа эдэлж дуусгаад элээх /go go/

Зүүд шиг хүсэл, хүсэл шиг зүүд... Зүгээр л алхаагаа зугуухан сааруул. Эс тэгвээс эсгэж оёсон хормойндоо тээглэж, эрдэж орхисон бардамналдаа төөрч, ёстой л өөдөө шидсэн бананы хальс өөрийн урд унаад, харалгүй гишгээд хальтирч ойчин хамраа авах... Солгой хоолойгоор дуулж, согтуу ухаанаар эргэцүүлж, согогтой тархиар сэтгэж солиотой мэт явахаа зогсоо.../stop!/

Пээ... ёолк хэсч ёроолгүй сав шиг идэж ууж, ёртойм шиг дараа нь элгээ эвхрэн, ёолж ёхолсоор явтал юу юугүй шинэ он гарах нь. Арай танагтай дээрээ амжуулаад оны онцлох үйл явдлаас нэрлээтий. Олны жишгээс хоцорчуул тээ, бас л муухай шд. /ёоо толгой, толгой.../

1.Оны ТОП дизайнер
Хамгийн олон өрсөлдөгчтэй энэ номинацид дээрэнгүй дуут, дэрсэн толгойт Соёлмааг түрүүлсэн боджийнуу. Үгүй шүү, сумогийн татамигаас парламентын танхим руу шидэгтлээ “цупаридуулсан” шинэхэн амрагтаа зориулж сар шинийн хувцас урласан дуучин Баясгалан дурайтал шалгарчаад байна наана чинь. Хөвчийн баавгай шиг гоёлдоо түүртээд хөлс нь баахан бурзайсан байсан ч мань Хөхөө-шиг-заан “Манай Баясаа миний хувцасны дизайнераар ажилласын... аанхаа” хэмээн тайван өгүүлж хэвлэлийнхэнд тэвчээрийн хатаа гайхуулав.

2. Оны ТОП гутал
Буш руу шидсэн ирак сэтгүүлчийн гутал биш шүү та минь ээ, тэр чинь өнгөрсөн оны явдал. Энэ жил тэр сэтгүүлч нь өөрөө гутал шидүүлж, өөдөө хаясан чулуу өөрийнх нь толгой дээр буусан нь бүр x сонин биш, ямар манай оронд болсон биш. Ямхын чинээ хүзүүтэй ч яруу уран хоолойтой Элбэгээ ерөнхийлөгчийнхээ гутлыг хэлэх гээд байна би. Мань эр сонгуулийн үеэр халз мэтгэлцээнд орохдоо өрсөлдөгчөөсөө тохой намхан байсан атлаа тамгаа гардаад тангарагаа өргөх үеэр бараг л бараадаад ирсэн нь хэдхэн хоногт суга өссөнийх биш, Итали руу захисан дотроо өндөрлөвчтэй гутлынх нь гавьяа гэсэн. Ёслолын дээлнийхээ даавуунаас хэмнэсэн мөнгөөр өвөл зуны өсгийтэй гутал захиалсныг учир мэдэх хүмүүс өөр хоорондоо ярьж явна лээ. Ингээд “Элбэгээ дарга аа элдэв амлалт тань гутлын өсгийд чинь орчоогүй биз?” гэж асууя даа, яаж зүгээр байхав.

3. Оны ТОП сэлэлт
Улирч буй оны зун улаанбаатарчууд шавхайтай усанд шавайгаа ханатал сэлснээ мартаагүй байх гэж найдъя. Арваад хүний амь авч одсон үерийн гамшигт газрын зөвшөөрөлгүй буусан айл өрхүүдөөс гадна далан дагаж баригдсан байшин барилгууд илүүтэй нэрвэгдсэн нь дан ганц иргэдийн буруу биш, албан тушаалтнуудын авлига шүтсэн хариуцлагагүй үйлдлийн нотолгоо болов. Баар олдож, бассейн цөөдсөн гэлээ ч баастай усандаа дахиж сэлмээргүй л байна шүү, хотын дарга нар аа.

4. Оны ТОП инээмсэглэл
Энэхүү гэгээлэг сайхан номинацид Эрүүл мэндийн хоёр сайд эн тэнцүү өрсөлдөөд бүдүүн сайд нь аргагүй л зангарагаараа түрүүллээ. “ДОХ-ын 52 дахь тохиолдол илэрлээ” хэмээн торомгор нүдээрээ талимааран инээвхийлж суусан дэд сайд Цолмон, “Ерөнхий сайдын бие зөөв зүгээр, маргааш гэхэд л инээгээд ороод ирнэ цаад чинь“ гэх буюу “Сүйдтэй юм алгөө, жаахан ханиад гараа л биз, үсрээл хэдэн хүн үхнэ л биз, сүртэй шд” гэж телевиз дүүрэн инээж байсан Ламбаа сайд хоёрыг харсан хэн хүний цээж уужирч сэтгэл цэлмэсэн нь лавтай. Гахайн ханиад хил давах тэр мөчид хөдөө зугаалж, лааны гэрэлд ламбада бүжиж явсан Ламбаа сайддаа ирэх ондоо санаа нь улам саруулсаж, шанаа нь улам төвийхийн өлзийтэй сайхан ерөөлийг өргөн дэвшүүлье ээ.

5. Оны ТОП хэмжигч
Зиа энэ номинацид экс Ерөнхий сайд С.Баяр тодорч байгаа юм аа. Мань эр эрүүл мэндийн шалтгаанаар албаа өгөхдөө “яг энэ суудлаас тэр индэр хүртэл таван шат байдаг юм байна, буцаад алхахад таван алхам болдог юм байна, за зайгаар хэлбэл таван метр л юм дөө” хэмээн дугуй танхимын хойморийг яс тас тооцоолсноороо гайгүй сайн газар хэмжигч болохоо харууллаа. Таван жил дуншсан Оюутолгойг батлуулчихаад, таван төгөлдөршилөө дутуу үлдээгээд явсан Ерөнхий сайддаа “Биеэ сайн эмчлүүлээд буцаад ирээрэй, тэр хүртлээ Геодизи зурагзүйн газар ажиллаж байна биз” гэсэн чин сэтгэлийн зөвлөгөө өгье өө.

6. Оны ТОП драм
Асуух юу байхав, Оюутолгойн гэрээнд гарын үсэг зурах ёслолын сценариас өөр юу орхов энд. Төрийн ордондоо бөөн үзэгч оруулж суулгаад, бүх дарга нараа индэрт ирийлгэчихээд дэлхийд данстай ордоо хэдэн канадад шалихгүй нөхцлөөр өгч байхдаа мэхийн ёсолж “Баярын жавхаа” хангинуулдаг сэтгэлийн тэнхээтэй улс манайхаас өөр хаана байхав. Оюутолгойн араас Тавантолгойгоо тавьж туучихаад, Алагтолгойгоо авч үлдэх дүүрчихсэн толгойнууд Монголоор дүүрэн байна даа. Тэр цагт оюунлаг толгой үгүйлэгдэж, 100 сая ам.долларын чек хөөрцөглөн гардаж байсан сайд нар өөртөө “Гашуудлын хөгжим” захиалах вий. Өмнийн говийн үүц өгөөжийн үүдийг нээгээсэй гээд цаг хугацаанд бүгдийг даатгаж үлдээе.

7. Оны ТОП томуу
Дээр хальт дурдагдсан гахайн томуу ч биш, мэр сэр сонсогдож байгаа ямаан томуу ч биш, энэ бол банкны томуу байлаа. Хямралын сураг сонсов уу үгүй юу монголын төр иргэдийн хадгаламжинд яаран сандран баталгаа гаргасан ч хоёрын хоёр банк дуу дуугаа авалцан дампуурч орхив. Аавын хүүг алагчлах дургүй монголчууд харин “Анод”-ын дампуурлыг дор нь зарлаж дарга нарыг нь хорьчихсон мөртлөө “Зоос”-ыг болохоор тойглож төрийн мэдэлд авсан учрыг төдий л сайн ойлголгүй үлдэв. Банк дампууруулсан эзэн өнөө хэр тодорхойгүй байгаа ч магнат Мянгааг гэх яриа хэсэг тархаад намжив. Нэгэн үе залуухан бүсгүйчүүдэд ДОХ тараасан цууны эзэн болж явсан мань эр томууны гол үүсгэгч мөн эсэхийг тогтоодог газар нь тогтооно биз. Юутай ч, бар жилийн босгон дээр банкны барцад арилсан гэж найдъя.

8. Оны ТОП бөөндөлт
Уул нь энэ шалгаруулалтад геометр прогрессоор үржиж байгаа бөө удганууд түрүүлэх байсан ч ардчиллын ойгоор аадар шиг асгарсан одон медалийн сүрэнд дарагдаад юмгүй хоцров. “Орос манай хоёрт л байдаг олон янзын одонг цөөлж, төрийн шагналын нэр хүндийг тэнгэрт өргөнө” хэмээн бөөлж... бишээ амлаж байсан манай Ерөнхийлөгч одонгийн нөөц дуусч, медаль хийх материалгүй болтол шагнал бөөндлөө. Зөвхөн энэ сард л гэхэд гавьяат, алтангадас, хөдөлмөрийн хүндэт медальтан 1200-аар нэмэгдэж, 30 мянган ардчиллын одон эздийнхээ энгэрт гялалзсанаар манай улс нэг хүнд ногдох одон медалийн тоогоор дэлхийд тэргүүлэх хэмжээнд хүрсэн сайхан амжилтаар шинэ оноо угтаж байна.

9. Оны ТОП даруу зан
Ганцхан шөний дотор 76 тэрбумтан төрснөөс харахад Монгол Улс яах аргагүй үсрэнгүй хөгжлийн гоьдрилдоо эргэлт буцалтгүй оржээ. Иргэн баяр бол улс баян гэдэг. Бусад оронд хүмүүс нь гүрийтлээ зүтгэж байж ганц нэгээрээ тэрбумтан болдог бол манайд шууд нэг дор хэдэн арваараа, цөцгийн өнгөтэй байшиндаа нэг шөнө нойргүй хуралдаад л төржийншд. Хамгийн бахархууштай нь мөнгө хүнийг эвддэг гэдэг үг шал худлаа болохыг манай түшээд жинхэнэ утгаар нь харуулав. Тэрбумтан болсны маргаашнаасаа л “Өө энэ чинь миний мэдлийн юм биш ээ, тэхх... ард түмэн та нарын л мөнгө шүү дээ” хэмээн төв хоолойгоор төлөвхөн өгүүлэх нь эрдэмтэй хүн дөлгөөн, эдтэй хүн даруу байдгийн тод жишээ болж байна.

10.Оны ТОП реалити шоу
Хорио цээр гээд үзвэр үйлчилгээ багасаж, үзэж харах юм нь цөөдсөн үү яасан, манай төрийн түшээд ард түмнээрээ даажигнаж, амьд хошин шог үзсэн шигээ оны эцэст ганц сайхан кайф авав. Уйдахаараа л сенсааци дэгдээж, сюрприз барих дуртай манай хэд “Хүүхдийн мөнгөө оноос өмнө аваарай, авахгүй бол хохь нь, дахиж өгөхгүй шүү” хэмээн гэнэтхэн зарлаж, эцэг эхчүүдийг сандаргав. Түргэн авсан хүмүүс хөхөө өвлийн хүйтэнд хөх, ягаан дэвтэр барин харьяа дүүрэг, салбар банкиндаа оочерлон, орилолдон чарлалдаж, олзлолдон тэмцэлдэж түшээддээ жинхэнэ реалити шоугаар хариу барьсан нь картын бараанд алалцаж асан тэртээх өдрүүдийг эрхгүй санагдуулав.

Аяга усгүй хатахын цагт
Авдар авдар алтаар яана...

Халтайж нооройсон хувцасны тантаг эгэлдэрлэж, хатаж омголтсон уруулаа шилэмдэж туйлдсан нэгэн омог үүлэнд цойлдон манарах үнсэн хөх цөлийг туучин хаа нэг тийш гэлдэрч явна. Даанч тэдэнд очих газар, урсах горхи битгий хэл уйлах нулимс, нулимах шүлс ч үлдээгүй. Амьд явах цорын ганц утга учир нь аяга ус олж уух.

Өнгө мөнгөний хойноос шунасан өнөө цагийн нүгэлт монголчуудын үр удмыг залгасныхаа төлөө тэд байгальдаа харалган хандсан өвөг дээдсийнхээ баялагт хараалгасан үйлийг биеэр эдлэх гэсгээл хүртжээ. Усны төлөөх тэмцэл 100 жилийн дараа яг л өнөөдрийн алтны төлөөх улангасал шиг увайгүй агаад хэрцгий.

Аль л залуу, өнгөтэй өөдтэй охидоо суугуул омгийнхонтой ундны усаар сольсоор тэнд зөвхөн хоёрхон охин үлдэнэ. Нэг нь омгийн ахлагчийн охин, нөгөөх нь Сарнай нэрт залуухан бүсгүй. Зах хязгаар нь үл харагдах элсэн манхан дунд бэдрэн яваа омгийн эрчүүд тэднийг эцсийн мөчид эргэлзэх юмгүй худалдах л болно. Ундаасаж туйлдсаны улмаас урагшаа гишгэж чадахаа больсон Сарнайд балга ус олж өгөхөөр сэтгэлт залуу Мөнхөө омгийн ахлагчтай дайн зарлана. Гэвч дашмагтай усыг нүдний цөцгий мэт хямгадах бусад нь түүнийг ойртуулах ч үгүй.

Мөнхөөгийн ээж омог дотроо хамгийн настай нь. Ус гол халгиж, ургамал амьтан багширч байх тэр сайхан цагийг нүдээр үзсэн азтай эмэгтэй. Нүдэн дээр нь туйлдах охиныг эвийлэн хайрлахдаа ам цагаан хулганы үлгэр хүүрнэж суух тэр авгай аанай л ахлагчийн бүсэн дэх аягатай усыг авахаар гэтэж байгаад баригдаж, эзгүй элсэн цөлд хүүгийн хамтаар хаягдана. Харин цэвэр усны амьд нөөц болох Сарнайг омгийнхон хүчээр цааш авч явна. Уур амьсгалын өөрчлөлт суугуулхныг ч тойроогүй, генийн өөрчлөлтийн улмаас охин хүүхэд төрөхөө болиод уджээ.

Үйл явдал энэ мэтээр үргэлжилж, ус тойрсон ширүүн хурц тэмцэл өрнөсөөр. Эцсийн эцэст амьдрах нутаггүй, балгах усгүй болсон хүн төрөлхтөнд алт эрдэнэс ямар ч үнэгүйг харуулна.

Монголчууд байгаль дэлхий, газар шороогоо одоо л хайрлаж хамгаалахгүй бол нэлэнхүйдээ цөлжиж, хатаж ширгэсэн цөл, хагаширч сайртсан хөрснөөс өөр юм үр хойчид маань үлдэхгүйг, ямх ямхаар биш алд дэлмээр тэлж байгаа цөлжилт ямархан зовлон авчрахыг зохиолч, сэтгүүлч Б.Галаарид “Шар тэнгисийн тарчлаан” дуулалт жүжигтээ өвөрмөц содон зохиомжтойгоор дүрсэлжээ.

Зохиолын гол зангилаа нь өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван цагт өрнөдөг ба домгийн баатрууд, энэ цагийнхан, ирээдүй үеийнхэн гэсэн гурван үеийн төлөөллөөр монголчуудын байгаль дэлхийгээ хайрладаг байсан уламжлал, өнөөдрийн хонжоо хайсан зүй бус харьцаа, ирээдүйд угтах гунигт дүр зургийг харуулдаг. Мэдээж энэ цагийнхний үйлдэл Туулын хөвөөнөө архидах залуус, хонжоо авааны төлөө хоёр нүдээ өгөхөөс наахнуур хор найруулах төрийн түшээ, нанхиад найзын нялуун авир гээд юу эсээр хязгаарлагдах билээ.

Амьд байгаль руугаа улайран дайрсан энэ цагийнхны нүгэлт үйлдэл уул усны эздийг хүртэл зөрчилдөхөд хүргэж, тэрхүү зөрчил тэмцэл нь бодит ба хийсвэр ертөнцөд зэрэг өрнөнө. Улмаар хүмүүсийг өмөөрч хамгаалсан талынхан ялагдаж, уул ус, ургамал, ногооны эзэд өөр өөрийн мэдлийн баялгаа хаман одоход ирээдүйн монголчууд хязгааргүй цэлийх тэнгис мэт элсэн цөлд дуслах ус, дуугарах жигүүртэнгүй бөртийж хоцрох эмгэнэлт төрхийг энэ жүжгээс харж болно.

...Ирээдүйдээ зовнисон сэтгүүлчийн эмзэглэл шаналлаас урган гарсан энэ жүжгийг үзэж байхдаа би даарах мэт дагжин чичирч байв. Үзвэрийн танхим сэрүүн байсных уу, эсвэл жүжгийн утга санаа бүхэлдээ түгшүүрт автуулж жиндүүлснийх үү, юутай ч “энэ янзаараа явбал бид яг ингэнэ дээ” гэсэн аймшигт мэдрэмж салж өгөхгүй шөнөжин зовоов. Өглөө нь босоод шүдээ угаах зуураа усаа хааж байгаагаа ч анзаарлаа.

Алт шүтсэн гашуун тэмцлийн золиосонд амьд байгаль хэрхэн сүйдэж буйг бид одоо ч харж байгаа. Ургамал мод нэг мөр хувхайрч, ус голууд бүрмөсөн татарчихаагүй дээр амжиж ямар нэг зүйл хийхсэн. Хууль баталж, лиценз олгодог эрхтэн дархтан, эвэртэн туурайтнуудад энэ жүжгийг үзүүлэх юмсан.

Сүүлчийн навчис үнс болон хийсэхэд сүүдэрлэх мод, суух зүлэггүй үлдэхийг бид хүсэхгүй байна. “Өвөг дээдэс минь даанч яав даа” хэмээн халаглах үр хойчоо шийтгэх эрх бидэнд бий билүү? 100 жилийн дараа бидний амьдрах найдвар хаана гээгдэж үлдэх бол?

... Торгон цэнхэр холоосоо амсаж нэг тухлахдаа
Тоотой насны жаргалыг үрс нь нэг мэдэрдэг дээ
Толин цэнхэр нуураа ширтэж нэг суухдаа
Тоонот гэрийнхээ заяаг тэгшилж нэг даатгадаг даа.

Ариун галын эзэд минь өршөө
Рашаан булгийн эзэд минь өршөө
Аварга лусын эзэд минь өршөө
Андуу эндүүтэй үрсээ өршөө

/"Шар тэнгисийн тарчлаан" жүжгийн дуунаас/

Жич: Олон олон бодрол, орхиж боломгүй ухаарал авчрах энэ жүжгийг заавал үзээрэй гэж залуустаа уриалмаар байна. Жүжгийн албан ёсны нээлт энэ сарын 9-нд буюу лхагва гарагийн 19 цагаас УДЭТ-т болно.

Эх орон, ирээдүй хойчийнхоо төлөө цохилох зүрх, шаналах сэтгэлтэй Галака ахдаа уран бүтээлийн өндөр амжилт хүсье. Та шүү, таны дараа... хэхэ би ч бишээ зүгэр, мэджил байна. Энэ Номико, Бумка, Амка гээд ах нар байна дөө байна. Манай блогчид ийм мундаг...