Showing posts with label Уран бүлтрээ. Show all posts
Showing posts with label Уран бүлтрээ. Show all posts

2011/01/18

Түүхийг эргүүлэгч

Насны хань гэж бодож явсан нарийхан саарал диктафон минь замын дундаас зангаа хувиргаж жагсаалаас гарав. Чамгүй хугацаанд ханьсаж, цөөнгүй хүний амыг чангаалцаж явсын болохоор засч тордоод авчих санаатай жаал гүйсэн ч “найдваргүй” оношоор нам тавиулж намайгаа өнчрүүллээ.

Одоо яая гэхэв орчлонгийн жам хойно, дахиад нэгийг олж аваад дасалцаж дотносох гэж наян жилийн найр болохоос доо. Уул нь жоохон гүрийцэн бол зунаас Тулгар төр байгуулагдсаны 2220, Тусгаар тогтносны 100, Ардын хувьсгалын 90, ачтай диктофоны минь 10 жилийн өндөр ойнуудыг нохой гурав харж, ноён гурав халтиртал сүртэй тэмдэглэх байвш.

Тэгээд боджээ суухнаа толгойд хөгийн хөгийн юм орж ирхийн. Ер нь дандаа л хөгийн юм ордог л доо, хүн шиг юм хүлээж авах бөндгөр ч биш. Аан... ЭЛБА гэдэг чинь электрон бараа гэжугам байшд... гэдэг ч юм уу, мэдээжийн юмыг гэнэт мэдэж энтэр. Ухаан нь одоо, диктафон гэгч алгын чинээ биетэй ч амнаас гарахыг алдалгүй бичдэг дуу хураагуур арай жаахан эрт гарсан бол түүхийг хэрхэн эргүүлэх байсан болоо.

За лав л, Гөлөгдэй баатрын захиа задарч цорос омгийн үр удам таслагдах дээрээ тулахгүй байсан байх. Элчийн толгой өнхөрч, эрээн цаас олзлогдохын цагт энэ муу дуу хураагуурыг сэмхэн атгуулчихсан байхад хуруу зай хийж асаагаад, гурван оронтой коод оруулаад л ок шүү дээ. Тэгсэн бол Манжийн ноён сурах бичгээс арчигдаж, манай 17-р зууны түүх орвонгоороо эргэх байсан байнашд.

Тэрнээс ч эрт, жишээ нь 15-р зууны үед байсан бол яахуу. Мандухай сэцэн Алтаншагай охиныхоо манцуйнд диктафон шургуулж орхиод, Юнгэн хатны муу санааг дор нь илрүүлж, хаан нөхөртөө сонсгоод л. Тэгвэл Мандуул хаан Смелийн хүмүүст алуулахгүй, Баянмөнх жонон ахынхаа гарт үхэхгүй, Батмөнх агийн хувь заяа арай л өөрөөр замнах байсымдаг уу.

Бүүр эрт, тухайлбал 13-р зуунд “Нууц товчоо” бичигдсэнийхээ дараа халдлагад өртөн хэдэн хуудас нь тасарч алга болсон гэх яриа байдаг. Тэр нь дандаа алтан ургийн охид хатадтай холбоотой эзэмшил газрын хуваарилалт байсым санж. Хаан эцгийнхээ ханцуйд мик тогтоочихсон бол өдийд охидын гавьяа сударт үлдэж, хөвүүд давамгайлсан түрэмгий түүх эмэгтэйлэг үйл явдлаар баяжих байсан ч юм уу. Үгүй, ядаж л хууль цаазаа үйс мүйсэн дээр бичиж зутрахгүй, бүтэн гурван зууны түүхийг тодорхойлж асан өвөг дээдэс маань бөөн войс файл үлдээсэн байхгүй юу.

Түүхэн кинонууд хүртэл “Аа муу боол... хэн чамайг диктафон эвд гэсийн. Үеийн үед уламжилж ирсэн хураагуур чиний гарт амьсгал хураалаа. Юү-эс-би холбогч, цэнэглэдэг хэдэн зайгаа гаргаж өгөөд там руугаа тонил” гээл цаазлах нь байшд...сүртэй ай?

Гэснээс, Дэй Сэцэнээс сүйн инжид ирсэн хар булган дахаа Тэмүүжин Ван хан Тоорилд барьсныг хүмүүс хамгийн анхны авлигын хэрэг гэж хардаад байхын. Уул нь бол үл хөдлөх хөрөнгийг хөдөлгөөнд оруулж байгаа хэлбэр юм байналээшд. Одоогоор бол орд газрыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж байгаа хэрэг юм уу даа. Булган дах авдрынхаа ёроолд хэвтэж байсан бол мань ван бутраад байсан бултаар улсыг бөөгнүүлэхэд тусламжийн гараа сунгаа ч уу, гүй ч үү. Тэгвэл Бөөгий аниа Мэргэдийн бэрээр бандан тас үлдээд нөгөө Цагаадай магаадай сураггүй байхгүй юу. За нэг иймэрхүү.

Түүхийн багш байсан бол алж өгөх хүн байна даа би, худлаа бүлтэрч хүүхдүүдийн толгой мулт мулт эргүүлээд, юун ойд төөрсөн сармагчин хажууд нь хамаагүй чиг баримжаатай байх биз.

Ер нь бол мэдэхгүй юмаа эрээчиж суухаар мэддэгээрээ архийг пиаваар даруулаад, амьдралыг Үйлдвэрчний Гамбаагийн нүдээр харж, Ардын намын бат илэрхийллийг гардаад, алий шүү гэж Хүрэлсүх шиг орилсон шигээ явжээсэн нь дээр юм дөө. Ай хөөрхий, сааралхан минь...

2010/12/15

Замчинтай заамдалцаж, маахайтай мэрэлцэв

Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд энэ өдрүүдэд ОХУ-д албан ёсны айлчлал хийж байгаатай холбогдуулж Риа-Новести агентлагийн товч мэдээг өөрийн чадлын хэмжээнд орчуулан хүргэж байна. Ингэхдээ “болж өгвөл бүгдийг монгол хэл рүү буулга” хэмээсэн орчин үеийн хэлзүйн шаардлага, аль болох гадаад үгнээс татгалзаж аялгуу сайхан монгол хэлээ ашиглах үндсэрхэг арга барилыг баримталсан болно. Ялангуяа нэр томьёог ямар гаргалгаагаар орчуулснаа дор хавсаргав.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Сү(үмгэр) овогтой Батболд О(луулаа) Х(уваагаад) У(уя)-улсад албан ёсоор айлчилж байна.

Өчигдөр тэрбээр тус улсын Засгийн газрын дарга В.В.Замчинтай албан ёсны хэлэлцээр хийж, харилцаа, хамтын ажиллагааны баримт бичгүүдэд гарын үсэг зурж, “Ахан дүүсийн дуу”-г хоршин дуулжээ. Багагүй халамцаад заамцалдсан байж болох талтай хэмээн батгүй эх сурвалжийн сурган мэдээ ч байна.

Дараа нь ОХУ-ын Холбооны зөвлөлийн дарга С.М.Дэлхийхэн болон ОХУ-ын Холбооны хурлын төрийн думын дарга Б.В.Мэрэлцэв нартай уулзаж монголын баялгийг дэлхийн хэмжээнд мэрэлцэх асуудлаар мэтгэлцсэн байна. Мөн хойд хөршийн Тээврийн сайд, Худалдаа, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, техникийн хамтын ажиллагааны Монгол, Оросын хэсгийн дарга И.Е.Буруутантай хоёр улсын харилцааны тулгамдсан асуудлууд, төмөр замын чиглэлийг буруулах талаар санал солилцжээ.

Айлчлалын хүрээнд манай Засгийн газрын тэргүүн төгссөн сургуулиараа орж, сууж байсан сандал ширээндээ хүндэтгэл үзүүлж, “Монгол Улс ба Зүүн хойд Ази” сэдвээр лекц уншиж оюутнуудын сонирхсон асуултад хариулав. Тэгсний хүчинд төгсөхдөө авч чадаагүй “Хүндэт доктор” цолоор нэхэн шагнуулж, сургуулийн бэлгэдэл бүхий малгай нөмрөг олж өмссөн байна. Түүнд ийм цол өгөх өгөөмөр саналыг сургуулийн захирал А.В.Торххон гаргажээ.

Улмаар тэндхийн Гадаад харилцааны сайд С.В.Лаврын навчтай уулзаж, хоёр талын хоолны чанарыг сайжруулах, бүс нутгийн болон олон улсын харилцан сонирхсон асуудлаар буу халж, борцтой шөл уув. Мөн ОХУ-тай чөлөөт худалдааны хэлэлцээр ойрын үед байгуулах, төмөр замын гэрээг шинэчлэх, хамтарсан үйлдвэрүүдийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх тал дээр хоёр талаасаа идэвх санаачлагатай ажиллах хэрэгтэй байгааг уулзалтын үер Монгол Улсын Ерөнхий сайд хөнджээ.

Өнөөдөр тэрбээр дагалдан яваа бараа бологсдынхоо хамтаар хойд хөршийн ерөнхийлөгч Д.А.Баавгайжавтай уулзаж, түүний нэрийг манайхны өхөөрдөн дууддагаар Майга бор ч юм уу, маахай болгох санал дэвшүүлэх юм байна. Нөгөө тал үүнийг хүлээн зөвшөөрвөл ураны салбарыг урагшлуулах (унагах) стратеги төлөвлөгөөгөө танилцуулж, “Дорнод-Уран” хамтарсан компанийг хувааж авах хувиа тохирох аж.

Дандаа Ерөнхий сайд өрөө хэсч, өрөөлтэй уулзана гэж юу байхав, дагалдан явагсдаас мэр сэр хүн уулзалт хийж гар хөлийн үсэг зуралцаж байна. Өчигдөр тухайлбал Монгол Улсын Бүртгэлийн ерөнхий газрын дарга Л.Мөнхбаатар (Всегда герой) Оросын Хуульзүйн яамны Улсын бүртгэлийн танхимын дарга Р.А.Адилхан нар Мушгиваа хотноо хэлэлцээр үзэглэж, хоёр байгууллагын хамтын ажиллагааны хүрээнд хуулийн этгээдийн бүртгэлийг усны дусал мэт адилхан болгох талаар ярилцжээ. Гэх мэтээр айлчлал энэ баасан гариг хүртэл үргэлжлэх бөгөөд нөхдүүд нэрсийнхээ хамрах хүрээний асуудлаар нэгдсэн шийдвэр гаргах аж.

Нэрийн орчуулгын задаргаа:
В.В.Путин: путь-зам+ин=Замчин
С.М.Миронов: мир-дэлхий+ов-хэн /хан/=Дэлхийнхэн
Б.В.Грызлов: грызня-мэрэлцэх, зулгаалцах, хэмлэлдэх+ /зарим тохиолдолд ов нь эв болох юу ч биш/=Мэрэлцэв
И.Е.Ливонов: ливый-буруу+ов /хан4 утга илэрхийлдэг ч үг зохицох ёсоор тан авав/=Буруутан
А.В.Торкунов: торк-торх+ов-хэн /хан, хон/=Торххон
С.В.Лавров: Лавр-/хан гэх нь төгс биш учир навч хэмээх нэмэлт тайлбар үг авав/=Лаврын навч
Д.А.Медведев: медведь-баавгай-маахай= Майга бор
Р.А.Адельхан: орчуулах шаардлагагүй. Бараг монгол үг бөгөөд маягтай хүмүүс е мэ оруулж хэлдэг=Адилхан
Москва: Мушгиваа /утга, хэллэг зохицох ёс шүү дээ/

За ингээд одоогоор уулзсан хүмүүсийн нэрээр Ерөнхий сайдынхаа айлчлалыг дүгнэвэл:
“Дэлхийнхэн дэлэгнэж, торххон тонтогнож, лаврын навч лаглайж буй Мушгиваа хотноо манай Сүүмгэр сайд буруутныг хайж очоод адилхан харагдсан замчинтай заамдалцаж, майга бортой мэрэлцэв”

Онч төгөлдөр монгол хэл ба орчуулагчийн ур чадвар аа ... гэж

2010/10/26

Дүрмийн бус

Уул нь нэг ийм шүлэг цээжлээд, НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн хуралдаан дээр Монголоо төлөөлж уран яруу унших учиртай байсымаа. Тэгсэн яаж ч гичээгээд нэг мөр ч тогтоодоггүй. Сүүлдээ гуян дээрээ бичээд, шилэн тирко мирко...гэх мэтийн юм бодсоноо ер нь бүтэхгүйм байна больё гээд орхисон.

Харин гуйвуулж маазрах болсон чинь үг гэдэг чинь урсаж гарч ирээд, ухаан гэдэг чинь ундарч оргилоод болдоггүй, яалтай вэ? Болор цомын “Дүрмийн бус яруу найраг” номинацид үзээд алдвал яадгын бол. Алдаатай, алдаагаа мэдэхгүй, тэгээд хүнд байтугай өөртөө ч ойлгомжгүй байх чинь ер нь бол пост модернизм-авангард инди урсгал мөн биз дээ.

Men are horrible

They drink when they want to scream
They are angry when they are hungry
They cry when they are drunk and want to die when they have
a hangover.

They fight with weakest man than own
They stand up for authority
They don’t take no for an answer, if women are beautiful, which they interested.

They go without money, so their wives can have them.
They can say “sorry, I have no money” in the bus.
They never go alone to the doctor, and they are big complainer
when they are really sick
They like a child, sometimes…

They don’t afraid to take someone’s corruption
They don’t jealous their sperm when they like women
And they don’t regret when they betray their wives almost.
Actually, they are not sure when their girlfriends are pregnant from them.

They are very lazy, when they relax at home and they love remote
control than their wives
They forget birthdays, valentine’s days, wedding anniversaries
and often buy Christmas presents,
Then they say “I am not insensitive, I just don’t care”
However, their habits are never-ceasing
But, ladies, you must answer too, what would we do without them?

2010/10/19

Далекооо лежит!

Ай хөөрхий life аа гэж. English сурах гэж ингэж үйлээ үзэхээ урд age-дээ төсөөлөө ч гүй явсан байх даа. Young байхдаа ямар юмаа ч хийж явсын, одоо brain баргийн юм хүлээж авахаасаа өнгөрчихөөд насны ass-т тамаа цайжийшд.

“Сурахад never late” гэж ямар human ice муутай animal нь хэлсийн, тэрэнд нь итгээд сургуульд орцон чинь саваагүй dog moon-д хуцна гэгчээр шаал дэмий юм болчихлоо. Яджухад яг хичээлийн үеэр head биш stomach ажиллаад, meal нэхэж хонхолзон, хоржигнон дугараад салахгүй. Заалгаад заалгаад майлдаг ай, огидог ой-гоос хэтрэхгүй хүн гэж байх юм.

Сүүлдээ зүүд хүртэл тэр чигээрээ horror болжийншд. Homework тэмдэглэсэн дэвтэр амилан snake хөдөлгөөнөөр мурчигнан ирж, хоолой боомилжийно ч гэнүү. Ямрынх нь зүүд нь хүртэл жаргааж сэрээдэг softly замбуулин юм, бүү мэд.

Аа гэхдээ, автомат хариулагч шиг ярьдаг, бичдэг, орчуулдаг улс байнаа. Тэрийг харахаар муугаа мэдэхгүй yellow хөдлөхийг яана. Даанч намайг гадаадаар ярихаар хүмүүс эвэртэй rabbit үзсийм шиг strange хараад байхын. “I am woman. I live in Rich-Heart district” гэхэд чинь болохгүй what байнаа?

Борви бохисхийх ч busy хүн уул нь body-гоо дайчлах гэж байдгаараа л хичээх юм. Гэвч давтаад тогтоохгүй chest-ийг яалтай, уншаад ойлгохгүй mind-ийг яахуу. Дээрээс нь багш нар гэж ямар ч negotiation мэдэхгүй нөхдүүд. Асуудлаа ярихаар ангайтал инээнэ, эсвэл юу юугүй хөмсөг зангидаад, борооны cloud шиг баргар царайлчихна. Хүн tongue-оороо, мал foot-ээрээ гэдэггүй билүү энэ чинь.

Гутрах юм өө заримдаа, ямар star-т төрсөн нь янз янзын language ядах юмгүй ярсхийтэл сурчихаад язганатал яриад явдаг юм, ямар нь neat толгойлж, giraffe хүзүүлчихээд амьтны доог болоод явдаг юм. Boss хичээвэл destiny хичээнэ гэж шал худлаа.

Гүй тэгэхдээ, би ч хэзээнээсээ book гэхээр ургаа stone шиг, beer гэхээр уургын horse шиг trash байсымдөө. Эхээс төрөхдөө л ичих face, эмээх heart-гүй байсан юм уу хаашаа юм. Одоо хэдий adult болсон ч сурсан habit-г сураар боож болдоггүй юм байна.

За за, хусмаа /you know, sediment after boiling milk/ чамласан child шиг баахан complain хийлээ. Болохгүй бол тэр л биз, больчихно гэж нэг nice exit бий. Гэхдээ нэг anecdote ярий. Миний өрөөсөн wheel шиг байгаа юм.

Манайхны нэг гар хойно сурахаар очиж л дээ. Шинэковыг оросууд дарамтлаад водка гаргахгүй бол убю тебя мебядаа хүрч. Тэгсэн мань эр “Ты меня убёшь? Далекооо лежит” гэсэн гэжуга. Түүн шиг миний хэл сурч, ном орчуулаад нобел авах ч далекооооооооооооооо лежит байх аа даа.

2010/07/15

Зүйр үгсийн зүйдэлгүй тайлбар

Зүгээр суухаар зүйр үгэнд ганц нэг тайлбар шахчаад гарнаа.

Орой унтвал нэгийг сонсоно
Эрт босвол нэгийг үзнэ.
Зиа энэ бол гэрт амьдардаг айлын ахуйн проблемыг харуулсан зүйр үг гэдгийг бүгд мэдэх буй заа. Оройтож унтсан хүүхэд аав ээжийнхээ орны зүгээс нэг эвгүй чимээ сонсох бөгөөд, өглөө босмогцоо тэр сонин чимээ юунаас болж гарсныг хараад ойлгоно гэсэн үг юм аа.

Үхсэн буурын толгойноос амьд ат айна.
Малын сэг зэм устгах ажил хөдөөгүүр олигтой хийгдэхгүй байгаагийн жишээ. Засгийн газар зуднаар хорогдсон малд зориулж таван тэрбумыг гаргаад байхад шүү.

Мянга сонсохоор нэг үз
Сайхан хүүхнийг битүүхэн харж шүлэнгэтэж явдаг залууг зоригжуулсан үг гэж боджийнуу? Үгүй, харин эсрэгээрээ загвар өмсдөг хүүхнүүдэд хандаж, тэр алдар цуутай магнат Мянгаа гээчийг зүгээр сонсож явахаар нэг удаа нүдэнд нь өртөж, үзээд алд аа гэж байгаан.

Хүн нэмэгдвэл хүнс нэмэгдэнэ.
Энэ нь сонгуулийн дараа шинээр бүрэлддэг Засгийн газрын танхимд хамаатай үг бөгөөд сайд нэмэгдэхийн хэрээр төсвийн зардал өсч, зардал өссөнөөр татвар нэмэгдэн ард түмний нуруун дээр ачаа болж, өргөн хэрэглээний бараа, хоол хүнсний үнэ тэнгэрт хадна гэсэн үг болой.

Ажил хийвэл ам тосдоно.
Гэр хорооллын өвөл. Оройн хоолоо хийгээд, гэтрүүлэн идэж нойл гүйх явдал хүний амьдралд нэг бус удаа тохиолддог бөгөөд энэ үед хааяа уруул дээр нэг тослог юм гарчихдаг таагүй процессыг өгүүлжээ.

Ам нээвэл уушиг нээ.
Ажил мэргэжлийн холбогдолтой заавар. Цогцост задлан шинжилгээ хийдэг эмнэлгийн өрөөний ханан дээрээс харж болно.

Магтсан хүүхэн хуриман дээрээ унгана.
Хадмуудыг хошгируулсан төдийд хамаагүй хөөрч, хуриман дээрээ учир зүггүй идэж уун гэдсээ хямруулавзай хэмээн сануулсан үг. Аа гэхдээ унгахаасаа айгаад юу ч идэхгүй суух нь ярвагар зантай юм шиг харагдуулах буюу эсвэл хуримнаасаа өмнө жирэмсэн болчихсон юм уу, энэ ер нь хэний хүүхдэв хэмээн хардагдана гэдгийг анхаар!

Их идсэн ч өмхий
Бага идсэн ч өмхий
За энэ ч сармис идсэн хүмүүсийг л хэлээд байх шиг байна.

Биеэ засаад гэрээ зас
Гэрээ засаад төрөө зас
Олны танил нэг дуучин хүүхэнд зориулсан үг юм болов уу даа. Түүнийг гоо сайхны хагалгаанд орж уруул, хамар бас бус зүйлээ зассан гэж сонссон бөгөөд дараахан нь нэг шар сонин дээр гэртээ маш өндөр үнээр иж бүрэн засвар хийлгэсэн тухай бичсэн харагдсан. Аа харин төрөө засах тухайд, нөхөртөө даатгасан гэсээн.

Урмыг нь хугалахаар ууцыг нь хугал
Цагаан сараар навс согтож айлын ширээ хөмөртөл агсан тавьсан залуугийн өөрийгөө цагаатгахад нь туслах үг.

Муу хүнийг зар, зарсан хойноо өр.
За энэ ч хүний наймаачдад хандсан үг юм уу даа. Хүнээ сайн харж сонгохгүй бол дараа нь царай муутай энээ тэрээ гээд зарагдсан бараа нь буцаад, бөөн үнэ өртгөөр янзлуулах болох вий л гэж.

Хүн ахтай
Дээл захтэй.
Айлын том, эсвэл дээрээ ахгүй, эгчтэй хүмүүсийн эрх ашгийг зөрчсөн үг. Эдгээр хүмүүс эвсэл байгуулж бослого гаргавал энэ үгийг зохиосон хүн шууд унана. За дээр нь захгүй дээл өмсдөг лам нар нэгдвэл ч.

Төр түмэн нүдтэй
Төрсөн бие хоёр нүдтэй.
Яг яагаад ийм үг гарсныг ойлгохгүй байгаа юм. Дува сохор л уурандаа хэлсэн юм болуу даа.

Хүлгийн сайныг унан байж мэднэ.
Нөхрийн сайныг ханилан байж мэднэ.
Олон нөхрөөс салсан хүүхний яриа. Сайнтай нь таартлаа суугаад л салаад л явж байхаас, өөр яахав.

Дассан газрын даавуу зөөлөн.
Сайн мэдэхгүй буудалд хамаагүй орвол ямар ч ор хөнжилтэй таараа билээ, гайгүй зэрэглэлийнх бол бүүр краахмал энтэр хэрэглэдэг сурагтай. Ер нь тэгээд, хөнжлийнх нь хэрээр л хөлөө жийх хэрэгтэй дээ, хамаагүй илүү гаргаж жийж байж даавууны өрөнд орчив.

Эцэггүй хүүхдийн толгой том
Эхгүй хүүхдийн бөгс том
Эцэг нь эзгүй хүүхдийн толгой том байх нь аргагүй шд. Агаар салхинд аваад гарчихгүй байсаар хүүхдийг ракеттай болгоо хаячиж байгаа байхгүй юу. Ээж нь нялх биетэй гэж ямбалаад зүгэр. Аа харин эх нь байхгүй гээд бөгс томордог нь ямар учиртай юм бол. Аав нь гэж нэг гоо сайхны мэдрэмжгүй гар томдсон горшоок аваад өгчиж дээ янз нь.

Усыг нь уувал ёсыг нь дага
Илт хүчирхийллийн чанартай үг байна. Ганц сав менраал ус өгчөөд элдэв ёс мос тулгаад байх магадлалтай тул энд тэнд явахдаа нээх ус уух гэсний хэрэггүй биз. Тэрний оронд жүүс мүүсхэн эргүүлсэн нь аминд өлзийтэй.

Ёс мэдэхгүй хүнд ёр халдахгүй.
Ээ дээ, энэ үгэнд л үнэмшив хүүхнүүд минь. Цаадуул чинь бэлгэвчээ мартчихаад л балайрч байгаан. “Би ёс мэднээ” л гээд гүрийгээд байх хэрэгтэй, юу ч халдаачих юм билээ.

Дуугүй хүний доодох нойтон.
Энэ ч одоо памперс гараагүй байхад л үүссэн үг юм байх даа. Гүй тэгээд өмдөндөө юу яасан хүн юу гээд л гавьяа байгуулчихсан юм шиг дуу шуу болоод зарлаад явав гэж.

Муу амьдрахаар сайн үх.
Амиа хорлогчдыг өдөөн турхирсан гэдэг утгаараа үгсийн сангаас удахгүй хасагдах болов уу гэхээр байгаад л байх болтоймаа.

/өөрснөө үргэлжлүүлээрэй/

2010/04/01

Үзэг нэгтийн үгэн паянгаас-2

/Инээдмийн өдөрт/

Явсан газар бүртээ паян тарьж явдаг янзын улс бол яах аргагүй сэтгүүлчид. Ажил мэргэжлийнхээ онцлогоос болоод очихгүй газар, хүрэхгүй алс гэж үгүй. Өглөө сэрэхдээ л өлөн нүдлээстэй, сонор чихлээстэй. Өдөржингөө үүгээр түүгээр шиншлэн өлөв долов хийж явдагтаа түүртэнээ нэг үгүй. Хаана л сураг сэжүүр гарна, тэнд харайлгаж очоод хазуулж ёвруулж, хайруулж хөөгдөх ч энүүхэнд. Хайснаа олохгүй бол хааяа хачир ургуулж хужир урлаад, түүндээ ороогдож таварцаглах нь ч бий. Будлианы эзэд болсон тэдэнд буруутгах, зөвтгөх юм бишгүй л байдаг. Бусдадаа чимх инээд бэлэглэх үүднээс мэргэжил нэтгнүүдийн хөгжилтэй явдлаас мэдэж санаж буйгаа хальтхан сийрүүлье. Өмнө нь “Үзэг нэгтний үгэн паянгаас-1” гэж бичиж байсан юм.

* * *
Боловсролын магадлан итгэмжлэх үндэсний зөвлөлөөс хэвлэлийн хурал хийж байв. Гол мэдээллийг зөвлөлийн дэд дарга В.Алзахгүй өгч, дараа нь сэтгүүлчдийн асуултад хариуллаа. Энэ үеэр долоо хоног тутмын нэг сонины сэтгүүлч босч ирээд:
-“Базаахгүй даргаас нэг асуулт байна” гэхэд хүмүүс нирхийтэл инээлдэв.

* * *
Эх хэлээ гажуудуулахгүй байхын чухлыг хэвлэл мэдээллийнхэнд таниулах сургалт эхэллээ. Төрийн хэлний зөвлөлөөс уригдаж ирсэн эрдэмтэн яриагаа эхлэхдээ сэтгүүлчдэд хандаж:
-Хэл, хил, мал гуравтайгаа байхад хэн баян бэ? гэхэд хамгийн урд эгнээнд суусан залуу сэтгүүлч:
-“Махны ченж” гэж түгдрэхгүй хариулав.

* * *
УИХ-ын чуулган завсарлаж, улс төрийн үйл явдал, дуулиан шуугиан ховордов. Бичих, сурвалжлахаа олж ядсан өдөр тутмын сонинуудын улс төрийн мэдээллийн албаныхан Төрийн ордонд болсон нөхөн үржихүйн семинар дээр бөөнөөрөө цуглав. Нөхөн үржихүйн асуудлыг хэрхэн улс төрийн нүүрэнд мэдээлснийг маргааш нь зориуд сонирхож үзтэл “Семинар болж зөвлөмж гаргалаа” гарчигтай мэдээ хэд хэдэн сонинд нийтлэгдсэн байв.

* * *
Телевизийн сэтгүүлч бизнес мэдээ хөтөлж байв. “Самраар брэндийн дэвтэр нь өндөр чанартай цаасаар хийгдсэн, наалт сайтай учир хуудсаараа салдаггүй” гээд л баахан рекламдав. Гэвч маргаашнаас нь эхлээд онигоонд орох нь тэр. Учир нь тэр брэнд нь англиар “Самрар” буюу монголчилж дуудвал “Кемпап” гэж уншигдах байтал мань сэтгүүлч мэдээгээ эхнээс нь дуустал “самраар” гэж уншжээ.

* * *
Хоёрхон үсэг солигдсоноос болж нэг сонины редакцийнхан бултаараа донгодуулав. Өнгөц харахад бүхэл бүтэн 16 нүүр сонинд хоёр үсэг алдах гайгүй хэрэг мэт. Гэвч тэр дугаарын шуурхай мэдээний нүүрэн дээр “Түрүүлсэн сурагчдыг Японд алуулна”, гоо сайхны зөвлөгөөний буланд “Хаврын цагт хүүрээ тослоорой” гарчигтай мэдээнүүд гарчээ.

* * *
Ерөнхийлөгч галаас хүний амь аварсан хүүд “Шударга журам” медаль гардуулав. Гэвч маргаашийнх нь сонинд тэр үйл явдлын мэдээний зураг солигдож, Төрийн тэргүүн, шагнал гардсан хүү хоёрын оронд ойролцоо насны өөр нэг хүүхдэд гадаадын иргэн ном бэлэглэж байгаа зураг тавигдсан байв. Дугаар эрхэлсэн сэтгүүлчид банга хүртээж эхэлтэл мань хүн өөрийгөө өмөөрч:
-“Хүүхэд нь бол яг мөн. Ерөнхийлөгч нь арай жаахан биш” гэж мэлзэв. Нас ойролцоо гээд хүүг андуурч болох ч, яаж ч харсан тэр нуруулаг европ хүн Элбэгээ ерөнхийлөгчтэй огтхон ч төсгүй байв.

* * *
Ноолуур ид үнэд орж байсан цаг. Бусад газар ямаа үржээд байхад Өвөрхангайд өсч өгөхгүй, бүр сувайраад, олигтой төл ч авахгүй байв. Төвийн мэдээллийн агентлагийн Өвөрхангай дахь сурвалжлагч малын тоо толгойтой холбоотой статистик мэдээ ирүүлжээ. Гарчиг нь “Ухнатай унтаад жирэмсэлдэггүй ямаа”...

* * *
Архангайн сурвалжлагчаас асар урт гарчигтай мэдээ ирэв. Агуулга нь бод малын хорогдолд санаа зовсон өнгө аястай байлаа. Мэдээний гарчиг нь “Арц Богдын айлууд ааруул идээгээ дэлгэж байхад арын сайхан хангайд үхэр үхэж байна”...

* * *
Сонины гадаад мэдээний редакцид дөнгөж ажилд орсон залуу анхныхаа мэдээг орчуулав. Тэрээр “встреча в верхах” гэснийг “Хоёр орны ерөнхийлөгч нар өндөрлөг газарт уулзлаа” хэмээн орчуулжээ. Баахан загнуулж заалгаад хэд хоногийн дараа дахиад л фактлав. “Хуулийн цоорхой” гэдгийг “дыра в законе” гээд орчуулчихаж. Албан ёсны хэллэгт “пробел в законе” гэх байтал мань эр “нүх” гэдэг үгээр орлуулжээ.

2009/12/27

ТОП-10

Пээ... ёолк хэсч ёроолгүй сав шиг идэж ууж, ёртойм шиг дараа нь элгээ эвхрэн, ёолж ёхолсоор явтал юу юугүй шинэ он гарах нь. Арай танагтай дээрээ амжуулаад оны онцлох үйл явдлаас нэрлээтий. Олны жишгээс хоцорчуул тээ, бас л муухай шд. /ёоо толгой, толгой.../

1.Оны ТОП дизайнер
Хамгийн олон өрсөлдөгчтэй энэ номинацид дээрэнгүй дуут, дэрсэн толгойт Соёлмааг түрүүлсэн боджийнуу. Үгүй шүү, сумогийн татамигаас парламентын танхим руу шидэгтлээ “цупаридуулсан” шинэхэн амрагтаа зориулж сар шинийн хувцас урласан дуучин Баясгалан дурайтал шалгарчаад байна наана чинь. Хөвчийн баавгай шиг гоёлдоо түүртээд хөлс нь баахан бурзайсан байсан ч мань Хөхөө-шиг-заан “Манай Баясаа миний хувцасны дизайнераар ажилласын... аанхаа” хэмээн тайван өгүүлж хэвлэлийнхэнд тэвчээрийн хатаа гайхуулав.

2. Оны ТОП гутал
Буш руу шидсэн ирак сэтгүүлчийн гутал биш шүү та минь ээ, тэр чинь өнгөрсөн оны явдал. Энэ жил тэр сэтгүүлч нь өөрөө гутал шидүүлж, өөдөө хаясан чулуу өөрийнх нь толгой дээр буусан нь бүр x сонин биш, ямар манай оронд болсон биш. Ямхын чинээ хүзүүтэй ч яруу уран хоолойтой Элбэгээ ерөнхийлөгчийнхээ гутлыг хэлэх гээд байна би. Мань эр сонгуулийн үеэр халз мэтгэлцээнд орохдоо өрсөлдөгчөөсөө тохой намхан байсан атлаа тамгаа гардаад тангарагаа өргөх үеэр бараг л бараадаад ирсэн нь хэдхэн хоногт суга өссөнийх биш, Итали руу захисан дотроо өндөрлөвчтэй гутлынх нь гавьяа гэсэн. Ёслолын дээлнийхээ даавуунаас хэмнэсэн мөнгөөр өвөл зуны өсгийтэй гутал захиалсныг учир мэдэх хүмүүс өөр хоорондоо ярьж явна лээ. Ингээд “Элбэгээ дарга аа элдэв амлалт тань гутлын өсгийд чинь орчоогүй биз?” гэж асууя даа, яаж зүгээр байхав.

3. Оны ТОП сэлэлт
Улирч буй оны зун улаанбаатарчууд шавхайтай усанд шавайгаа ханатал сэлснээ мартаагүй байх гэж найдъя. Арваад хүний амь авч одсон үерийн гамшигт газрын зөвшөөрөлгүй буусан айл өрхүүдөөс гадна далан дагаж баригдсан байшин барилгууд илүүтэй нэрвэгдсэн нь дан ганц иргэдийн буруу биш, албан тушаалтнуудын авлига шүтсэн хариуцлагагүй үйлдлийн нотолгоо болов. Баар олдож, бассейн цөөдсөн гэлээ ч баастай усандаа дахиж сэлмээргүй л байна шүү, хотын дарга нар аа.

4. Оны ТОП инээмсэглэл
Энэхүү гэгээлэг сайхан номинацид Эрүүл мэндийн хоёр сайд эн тэнцүү өрсөлдөөд бүдүүн сайд нь аргагүй л зангарагаараа түрүүллээ. “ДОХ-ын 52 дахь тохиолдол илэрлээ” хэмээн торомгор нүдээрээ талимааран инээвхийлж суусан дэд сайд Цолмон, “Ерөнхий сайдын бие зөөв зүгээр, маргааш гэхэд л инээгээд ороод ирнэ цаад чинь“ гэх буюу “Сүйдтэй юм алгөө, жаахан ханиад гараа л биз, үсрээл хэдэн хүн үхнэ л биз, сүртэй шд” гэж телевиз дүүрэн инээж байсан Ламбаа сайд хоёрыг харсан хэн хүний цээж уужирч сэтгэл цэлмэсэн нь лавтай. Гахайн ханиад хил давах тэр мөчид хөдөө зугаалж, лааны гэрэлд ламбада бүжиж явсан Ламбаа сайддаа ирэх ондоо санаа нь улам саруулсаж, шанаа нь улам төвийхийн өлзийтэй сайхан ерөөлийг өргөн дэвшүүлье ээ.

5. Оны ТОП хэмжигч
Зиа энэ номинацид экс Ерөнхий сайд С.Баяр тодорч байгаа юм аа. Мань эр эрүүл мэндийн шалтгаанаар албаа өгөхдөө “яг энэ суудлаас тэр индэр хүртэл таван шат байдаг юм байна, буцаад алхахад таван алхам болдог юм байна, за зайгаар хэлбэл таван метр л юм дөө” хэмээн дугуй танхимын хойморийг яс тас тооцоолсноороо гайгүй сайн газар хэмжигч болохоо харууллаа. Таван жил дуншсан Оюутолгойг батлуулчихаад, таван төгөлдөршилөө дутуу үлдээгээд явсан Ерөнхий сайддаа “Биеэ сайн эмчлүүлээд буцаад ирээрэй, тэр хүртлээ Геодизи зурагзүйн газар ажиллаж байна биз” гэсэн чин сэтгэлийн зөвлөгөө өгье өө.

6. Оны ТОП драм
Асуух юу байхав, Оюутолгойн гэрээнд гарын үсэг зурах ёслолын сценариас өөр юу орхов энд. Төрийн ордондоо бөөн үзэгч оруулж суулгаад, бүх дарга нараа индэрт ирийлгэчихээд дэлхийд данстай ордоо хэдэн канадад шалихгүй нөхцлөөр өгч байхдаа мэхийн ёсолж “Баярын жавхаа” хангинуулдаг сэтгэлийн тэнхээтэй улс манайхаас өөр хаана байхав. Оюутолгойн араас Тавантолгойгоо тавьж туучихаад, Алагтолгойгоо авч үлдэх дүүрчихсэн толгойнууд Монголоор дүүрэн байна даа. Тэр цагт оюунлаг толгой үгүйлэгдэж, 100 сая ам.долларын чек хөөрцөглөн гардаж байсан сайд нар өөртөө “Гашуудлын хөгжим” захиалах вий. Өмнийн говийн үүц өгөөжийн үүдийг нээгээсэй гээд цаг хугацаанд бүгдийг даатгаж үлдээе.

7. Оны ТОП томуу
Дээр хальт дурдагдсан гахайн томуу ч биш, мэр сэр сонсогдож байгаа ямаан томуу ч биш, энэ бол банкны томуу байлаа. Хямралын сураг сонсов уу үгүй юу монголын төр иргэдийн хадгаламжинд яаран сандран баталгаа гаргасан ч хоёрын хоёр банк дуу дуугаа авалцан дампуурч орхив. Аавын хүүг алагчлах дургүй монголчууд харин “Анод”-ын дампуурлыг дор нь зарлаж дарга нарыг нь хорьчихсон мөртлөө “Зоос”-ыг болохоор тойглож төрийн мэдэлд авсан учрыг төдий л сайн ойлголгүй үлдэв. Банк дампууруулсан эзэн өнөө хэр тодорхойгүй байгаа ч магнат Мянгааг гэх яриа хэсэг тархаад намжив. Нэгэн үе залуухан бүсгүйчүүдэд ДОХ тараасан цууны эзэн болж явсан мань эр томууны гол үүсгэгч мөн эсэхийг тогтоодог газар нь тогтооно биз. Юутай ч, бар жилийн босгон дээр банкны барцад арилсан гэж найдъя.

8. Оны ТОП бөөндөлт
Уул нь энэ шалгаруулалтад геометр прогрессоор үржиж байгаа бөө удганууд түрүүлэх байсан ч ардчиллын ойгоор аадар шиг асгарсан одон медалийн сүрэнд дарагдаад юмгүй хоцров. “Орос манай хоёрт л байдаг олон янзын одонг цөөлж, төрийн шагналын нэр хүндийг тэнгэрт өргөнө” хэмээн бөөлж... бишээ амлаж байсан манай Ерөнхийлөгч одонгийн нөөц дуусч, медаль хийх материалгүй болтол шагнал бөөндлөө. Зөвхөн энэ сард л гэхэд гавьяат, алтангадас, хөдөлмөрийн хүндэт медальтан 1200-аар нэмэгдэж, 30 мянган ардчиллын одон эздийнхээ энгэрт гялалзсанаар манай улс нэг хүнд ногдох одон медалийн тоогоор дэлхийд тэргүүлэх хэмжээнд хүрсэн сайхан амжилтаар шинэ оноо угтаж байна.

9. Оны ТОП даруу зан
Ганцхан шөний дотор 76 тэрбумтан төрснөөс харахад Монгол Улс яах аргагүй үсрэнгүй хөгжлийн гоьдрилдоо эргэлт буцалтгүй оржээ. Иргэн баяр бол улс баян гэдэг. Бусад оронд хүмүүс нь гүрийтлээ зүтгэж байж ганц нэгээрээ тэрбумтан болдог бол манайд шууд нэг дор хэдэн арваараа, цөцгийн өнгөтэй байшиндаа нэг шөнө нойргүй хуралдаад л төржийншд. Хамгийн бахархууштай нь мөнгө хүнийг эвддэг гэдэг үг шал худлаа болохыг манай түшээд жинхэнэ утгаар нь харуулав. Тэрбумтан болсны маргаашнаасаа л “Өө энэ чинь миний мэдлийн юм биш ээ, тэхх... ард түмэн та нарын л мөнгө шүү дээ” хэмээн төв хоолойгоор төлөвхөн өгүүлэх нь эрдэмтэй хүн дөлгөөн, эдтэй хүн даруу байдгийн тод жишээ болж байна.

10.Оны ТОП реалити шоу
Хорио цээр гээд үзвэр үйлчилгээ багасаж, үзэж харах юм нь цөөдсөн үү яасан, манай төрийн түшээд ард түмнээрээ даажигнаж, амьд хошин шог үзсэн шигээ оны эцэст ганц сайхан кайф авав. Уйдахаараа л сенсааци дэгдээж, сюрприз барих дуртай манай хэд “Хүүхдийн мөнгөө оноос өмнө аваарай, авахгүй бол хохь нь, дахиж өгөхгүй шүү” хэмээн гэнэтхэн зарлаж, эцэг эхчүүдийг сандаргав. Түргэн авсан хүмүүс хөхөө өвлийн хүйтэнд хөх, ягаан дэвтэр барин харьяа дүүрэг, салбар банкиндаа оочерлон, орилолдон чарлалдаж, олзлолдон тэмцэлдэж түшээддээ жинхэнэ реалити шоугаар хариу барьсан нь картын бараанд алалцаж асан тэртээх өдрүүдийг эрхгүй санагдуулав.

2009/10/30

Кино зохиол бичих нь

Ойрд лагшин жаахан чилээрхүү, лазан баахан хөдлүүрхүү байгаа ч төрөлхийн өлөн ховдог царайтай, өлөв долов хийн үүгээр түүгээр шиншилж явдаг хүний зангаар боломжийн орлоготой, бодоожийн ашигтай нэг бизнес санаа олчоод блогтоо оруулахгүй бол уун идэвч санагдаад унтаж сэрэвч зүүдлэгдээд болохын биш.

Ер нь би цаг үргэлж л улс орондоо болоод урд хожидод хэрэг болохуйц юм тоочиглож, хэрэгжүүлдэггүй ч хэлж ярьж суудаг, хэл амаа зүлгүүрдэж хүн амьтныг өдөж хатгаж явдаг үнэнхээрийн бүтээлч, худалхээрийн санаачлагатай нэгэн шүү дээ.

За тэр өөрийгөө дөвийлгөх яахуу, бүгдээрээ сайхан кино зохиол бичиж мөнгө олий. Гадуур юу л байна ханиад байна, ханиадны хажуугаар нян байна, вирус байна, тэгээд шинэ кино байна, аа бас Сү овогтой, сүүмгэр нүдтэй, бэл томтой, бэлчээр жижигтэй нэг шинэ Ерөнхий сайд байна.

Киноны тухайд, ихэнхдээ өмнө нь гараад улиг домог, ижил дасал болцон сүүдэр шийний хоёрдугаар ангиуд ар араасаа сүнгэнэж, ард түмнийг хуйлруулж, ашиг орлого хамаж байна. Камертай болгон кино хийж, заалтай бүхэн театр ажиллуулах болсон өнөө цагт өвөрмөц содон санаа олж, хүний сэтгэлийн учгийг хөндөх, эсвэл нам гайхшруулж бөөн таамагт автуулах гэж биеэ зовоох хэрэг огт алга.

За жишээ нь, Улаанбаатарын ой ч болжийно, “Амар хуур” кино байна л даа. Хот тохижилтын газар ажилладаг Төмөр гэж хэнхэг баагий хадмуудынхаа байшинг түрж хаячихаад охинтой нь суухаар хажуу өрөөг нь эзэгнээд, санасандаа хүрч байгаагаар кино дуусдаг даа ер нь вол. “Амар хуур-2” дээр Төмөрийг Зам тээвэр, барилга хот байгуулалтын яаманд газрын дарга болчихсон, бөөн бөөн төсөл цохиод, цулайж байгаагаар үргэлжлүүлье. За тэгэнгүүт 4000 орон сууц төрийн албан хаагчид олгох шийдвэр гарна. Мань эр нэг барилгын компаниас авлига аваад, тендэрт ялуулаад байжийсан чинь тэр нь баригдаад бөөн юм болно. Тэгэнгүүт хор найруулаад ялаас мултрангуутаа УИХ-д нэр дэвшиж энтэр... гэх мэтээр цааш явах нь байна.

Аа бас нэг армаанчиг кино байнаа. “Илүү сартай зун” гээд. Хөвсгөл далайн эрэг дээр амрахаар очсон хөлгүй охин нутгийн уугуул Галаа гэгч гэнэн цайлган, хөөрүү хөөсөргөн залууд дурлаад, тэр нь хэрэгт холбогдоод аавынх руу явж байгаагаар кино харамсалтай төгсдөг. Тэгвэл усан онгоцоор ачигдаж явсан Галаа 10 жилийн хорих ял авч, Авдрантад ял эдэлж байгаагаар киноны хоёрдугаар анги эхлэнэ. За тэгээд адал явдал оруулахын тулд шоронгийн жаа энтэр болцон, бас ижил хүйсэрхэх бэлгийн чиг хандлага сууцан эднүүс. Тэгжийснаа өршөөлөөр суллагдаад. Гэвч олон жил буруу замаар будаа тээсэн юм болохоор засарсан ч юмгүй, хүнд гаруудын толгойлогч архаг рекетчин болно. Үйл явдал нь 90-ээд оны дундаас 2000 оны эхэн хүртэл үргэлжилж, мань Галаа хулгай дээрэм, хүний наамай юу эсийг хийхэв. Тэгэнгүүтээ 2001 онд Центрпоинтын гэх хилс хэрэгт холбогдоод “рецедив Галаа” нэр зүүж яг таслуулахын даваан дээр прокурор бүсгүй түүнийг ялаас мултална. Тэр нь мэдээж нөгөө тэргэнцэр дээрээс таварцаглаж унаад уйлж үлдсэн Ариунаа байх жишээтэй.

“Хүргэн хүү” киног ч гэсэн яаж ч эргүүлж болно. Жамц баян нэгдэл нийгэмд хавчигдаад хотод ирээд өвгөнтийн хөндийн архичин болдог ч юм уу. Хүргэн хүү Дэмбэрэлийг мянгат малчин, Засаг дарга болгож томруулаад, хотод нэг ажлаар ирэхдээ хүүхэндэж явтал цагтаа цалгиж явсан хадам нь буудлын урд талын хогийн сав ухаж байгаагаар таардаг ч юм уу. Тэгэнгүүт эр улс аль алдаж онохыг тэр гэхэв гээд бие бие нь рүү асар ойлгосон харцаар харуулна уу, үүрдийн дайсан мэтээр үзэн ядалтаар хөгжөөнө үү зохиогч таны таалал, тачаал мэдэх хэрэг.

За дахиад нэг гарын доорх материал ашиглъя. “Нандин эрдэнэ” киноны нугараач хүүхнээс гарсан хүү хожмын алт мөнгөний дархан аавынхаа охинтой хайр сэтгэлийн холбоотой болж буйгаар үйл явдал өрнөнө. Зохиол чинь тааруу болчуул хүүд нь Номин талстын Дээгийг, охинд нь магнат Мянгаагийн экс амраг Пүүжээг тоглуул. Мэдээж киноны нэгээхэн хэсэг нь ч болов эротик зохиомжтой байх нь хууль. Тэгээл суваг болгоноор тэр хэсгээ гаргаад “Залуусын хайр сэтгэл, нийгмийн ёс суртахуун, баян хоосны ялгааг харуулсан, онц сонирхолтой, адал явдалт кино” гээл хүнгэнэсэн хоолойгоор закадрт Цоодол ахаар уншуулж зад рекламд. Аа тий, “Ховор эрдэнэ” ч юм уу нэг дууны үг Гүрээ ахаар зохиолгоод, Балхаа гуайгаар ая хийлгэн бүх оддоор дуулуулна. Мэдээж гоцлох хэсэгт нь одоо тарчаад байгаа “Номин талст” хоолой салгаж, клипэнд нь загвар өмсөгчийн дамжаанд суралцаж буй охидууд тоглох юм байгаан.

Дээхнэ үеийнхний үзээд үзээд уйддаггүй нэг кино байна. Яагаав нөгөө гажиг Гармаатай. Гол дүрийн жүжигчин Алтан-Өлзий гуай зайлуул жоохон өтөлж ядарсан л болохоос энэ зэргийн кинонд өлхөн тоглочихно. Харин Цэрмаад тоглодог дуучин эгч СУИС-д багшлаад толиотой нь аргагүй тормолзож яваа. Гэхдээ 21 дүгээр зуунд тэр хоёрыг дахин дурлуулаад сексдүүлэх нь юу юм, үр хүүхдийнх нь хооронд адармаатай явдал үүсгэхээс биш яахав. Гол зангилаа нь Цэрмаагийн охин бас уруул дээрээ мэнгэтэй /хар палмастераар зурсан/, хүү нь найз охиноо дагуулаад ороод ирэнгүүт хорт хавдар тусаад өнөө маргаашаа хүлээгээд, амьд дээрээ хүүгээ нутгийн сайн айлд хүргэн болгохоор бат нот шийдэж, өвчтэй эцгийн егзөр нүүр гаргаад хэвтэж байсан Гармаагийн хуучин цагийн сайхан дурсамж сэргэж..., гэх мэтээр үргэлжлүүлбэл өч төчнөөн бэлэн хоол байна.

Заавал иймэрхүү ядмаг сэтгэх албагүй л дээ, гэхдээ энэ бол зүгээр л санаа шүү дээ. Хуучны дууг сэргээж дуулсаны урын сан баяжиж, урьдны киног өлгөж үргэлжлүүлсэний өвөр халаас түнтийж буй өнөөгийн цөвүүн цагт өрсөж хөдлөх л хэрэгтэй. Аягүй бол шал дэмий оюуны бүтээл мүтээл гэсэн хууль гараад, эсвэл хэрэгждэггүй байсан хуулиа гэнэт хэрэгжүүлж, торгож энтэр гай болно. Өөрснөө бодож сэтгэж, тархиа гашилгаж, биеээ зовоож хийснээс илүү бусдын бүтээлийг бага зэрэг тордоод, пүүдэрдэж кремдсэн нь ашиг орлого олж, алдрын зэрэгт хүрээд байгаам чинь аз жаргалын хаалгыг бусдадаа нээж өг, ачийг чинь тэд бас үл мартаг аа.

2009/08/23

Залхаг инээд-2

Хөдөөгүүр тэнэж тэнэж ирсээн. Хар дээрээ халтар, бор дээрээ борцтой төстэй борлог даага... өө юүвдээ бор зүсмийн бондгор бүсгүй блогоо нээгээд богцоо задалж, болсон явдлаа болоогүйтэй нь хамт бодож болгоон бодитоор бичих гэж байна.

Заза худлаа ярьсийн, юуных нь болсон явдал байхав, нэг өгүүлбэрт бо-гоор эхэлсэн хэдэн үг оруулж болохнов гэж үзсийн, лав арван бо байна. Харин хөдөө явж, хөхөрч харласан нь үнэн л дээ. Шарын гол-Дархан-Сэлэнгэ-Амарбаясгалант-Дорноговь-Хамрын хийд-Улаанбаатар-Сансрын тунель гэсэн маршрутаар яваад ирсэн. Аяар аян замын ганц нэг зураг хийгээд алтны нинжа нарын амьдралаар юм бичиж оруулна гэсэн дунд хугацааны старчээг байгаа. Барах нь уу, гүй юу.

За тэгээл, юу юугүй амралтын цөөхөн хоног арилж өгөхийм даа. Гадуур дотуур явж хөөцөлдөх ажил зөндөө л байхын. Яджаахад хотын зам нэл түгжээ, яацарсын. Одоо л гэхэд “Өргөө” орж кино үзмээр байна. Содмонголын клонкоос бензин авахаар урамшуулалд нь 40 мянга тутамд 1 тасалбар өгч байна лээ. Зөвхөн өдрийн цагаар хүчинтэй нь жоохон тиймхэн, бацаанууд шиг өдрийн кино хэсээл явах нь байна шүү дээ.

Нэтээс хол арав хоносон чинь нэг бодлын аягүй зүгээрийм, гэхдээ блогоо хальт өгүүлсэн. Лазангийн зоогоор хатгуулаад байгаа л болохоос биш биччих сэдэв бишгүй л байхын. Гэхдээ twitter мэтийн хам хум сүр сар юманд өөрийгөө дасгаж амарчлах шинжтэй. Хэзээ энэ эвшээлт, суниалт, тэрий хадалт, таван хошуу пооз авалтаас ангижирч post holiday shock-ноос гарах юм байгаан. Ямар сайндаа юунд ч юм залхуу хүрэхээр дууны үг гуйвуулж дүйвүүлж зугаацдаг минь хөдөлчлөө.

Урьд нь өдөр шөнөгүй орсон борооноос залхаж “Залхаг инээд-1”-ийг цуглуулж түүвэрлэж эвлүүлж нийлүүлж оруулж байсым байна. Одоо бол яг юунаас залхаад байгаан бүү мэд, хамаг бие хөшөөд, хөдлөхөөс дургүй хүрээд, хоёр гар бадайраад, хоёр хөл хүнд оргиод, хоёр чих шуугиад, хоёр нүдний нялмас... заза болно болно... яахнуу гэсэн чинь явж өгдөг байшд.

Доорхыг умшаад инээх нь инээж, мушийх нь мушийж, эгдүүцэх нь эгдүүцэж, нэмэх нь нэмж, хачирлах нь хачирлаарай.

Секси аавтай хүний дуу:
... Олон сайхан үртэй мөртлөө аав минь даанч дуртай.

Хужаа хоолны газар ажиллуулдаг хүний дуу:
... Ум зандан ширээ байнаа хө
Сум зандан гуйланз байнаа хө
Үнэр сайтай шамбанз байнаа хө
Өнгий нь гартал зүлгээд байнаа хө....

Бутач хүний дуу:
... Нутгийн ах нар аав минь юм шиг харагдаад байнаа.

Барилгын компанийн захирлуудын дуу:
...Бид нар бүгдийг нураана
Бид нар бүгдийг бүтээнэ.

Ажлын байраа эзгүй орхисон хүний дуу:
...Уулын нугад адуугаа залчихаад
Учралт чамдаа дөрөөгөө жийнээ.

Хоолны менютай дуу:
... Далайн ногоон хайтай байна
Давсанд ороосон шанцай байна
Давхар голтой байцаа байна.

Хулхидуулсан хүний дуу:
... Алтан нарыг аргамжаад авчирна гэсэн чинь яалаа даа.

Шоронгоос оргосон хүний дуу:
... Алдуул мал шиг гүйгээд ирэхэд
Аавын нутаг адуу шиг сайхан

Манж зантай хүний дуу:
...Тэвэрч таныгаа даахгүй ч гэлээ
Тээж явдаг шүү сэтгэлдээ

Түлхүүрээ гээсэн хүний дуу:
... Өргөө гэрийнхээ үүдийг нээх юмсан

Фоспортой амрагтай хүний дуу:
... Голоос хайртай амраг минь
Шөнөдөө гэрэлтэм царайлаг даа.

Туулын бургасанд амьдардаг хүмүүсийн дуу:
... Дэлгэр мөрний урсгалыг сөрж л явъя хоёулаа
Хэцүү амьдарлын хүндийг үүрч л явъя хоёулаа

Оршуулганд оролцогчдын дуу:
... Чамайг тойрон эргэлдэнэ

Чөтгөртэй таарсан хүний дуу:
Чагнаад байхнээ аялгуу түрээд
Чанх дэргэд хүүхэд уйлахымаа

Солир хүний дуу:
... Нарны хооронд саран байлаа

Пластик хагалгаанд орсон хүүхний дуу:
... Дуулим талын цэцгэрхүү хөөрхөн хүүхэн болжуу би

Гар хангалга хийж байгаа хүний дуу:
... Хөхний чинь товчийг имэрсэн ч биш дээ
Хөөрхөн царай чинь нүдэнд харагданаа

Хүчингийн хэрэгтний өмгөөлөгчийн дуу:
Чиний харцанд буруу байхгүй ээ
Сайхны өмнө харц буруугүй

Рокерт дурласан ижил хүйстний дуу:
... Гэзэгтэй зандан тэнгэрийн дагина минь

Сэйл зарласан хүний дуу:
... Би зуун хувь, би зуун хувь

Тоггүй оёдолчны дуу:
... Зүсний чинь сайханд
Зүү сүвлэмээр ээ

Солгой хоолойтны дуу:
... Дуулсан дуундаа өөрөө би уяраад...

Эрхтэний донор хүний дуу:
... Зүсрэх бороотойд анх дүрийг чинь харчихаад
Зүгээ мартан зүрхээ өгчихсөн байсан

/үргэлжлэл байгаа байх өө/

2009/07/06

Эсрэгээрээ

Аливаа юмны эсрэг утга заримдаа хамгийн сайн тайлал болох нь бий. Шууд утгаараа бууж өгөхгүй байгаа үгс эсрэгээрээ илүү агуулга сайтай гаргалгаа болох ч тохиолдол байдаг. Жишээ нь улстөрчдийн нэрийг эсрэгээр нь ойлговол илүү гоё ч юм уу?

З.Алтай.....................Алгүй
Н.Алтанхуяг............Гуулиндуулга
Р.Амаржаргал.........Хэцүү-Зовлон
Д.Арвин....................Хомсхон
Э.Бат-Үүл................Солигдмол-Үүл
Х.Баттулга..............Хэврэг-Пэлээтиг
Ж.Батсуурь.............Ганхдаг-Хундаам
Ж.Батзандан...........Яг-Явдалтай
С.Баяр......................Гуниг
Л.Гансүх..................Модон-Хөрөө
Л.Гүндалай.............Гүехэн-Шалбааг
Д.Дондог.................Донгод
Д.Загджав..............Цагдаж яв
Г.Занданшатар.....Онгон-Даам
Д.Зоригт.................Хулчгар
С.Ламбаа.................Харшээ /жоохон утгагүй болчлоо/
Х.Наранхүү...........Саран-Охин
Ц.Нямдорж............Чапидорж
Ш.Сайхансамбуу.........Муухайсамбуу
Д.Тэрбишдагва.............Энэмөндагва
Ч.Улаан.........................Ногоон
Ц.Цэнгэл........................Гутрал
Ц.Шинэбаяр..................Хуучингуниг
Элбэгдорж....................Дутуудорж
Энхбаяр........................Дайн-Уйтгар
Б.Жаргалсайхан..........Зовлонмуухай
О.Магнай.....................Дагз
Х.Баасан......................Өтгөнхатсан гэх мэт...

2009/04/03

Судлаач

За ойрд муу блогтоо салхи савир ч оруулалгүй, шарилж зэрлэгийг нь ч зулгаалгүй зэгсэн удаадахлаа шүү. Ингээд зөнгөртөөл яваал байвал зөнгөртөөл байхын байна, тэгсэн чинь хайртай амьтнаа харанхуйд уяж хаячихаад хоол ундгүй байлгаад ч байгаа юм шиг, торонд шувуу хорьчихоод тоохгүй хойно урдуур нь сэлбэлзээд байгаа ч юм шиг нэг л сонин оргиод болдгүү. Энэ янзаараа “Сак блогчин сардаа нэг бичлэг” дүрмийг би лав мөрдөж чадахгүй шинжтэй.

Гэхдээ саяын хэд хоног зүгээр суугаагүй ээ бас. Судалгааны ажлаа үргэлжлүүлж, судлах объектоо хайх, энэ талаар эрдэмтэн мэргэдийн үгийг сонсох, ганц нэг газар өөрийн санаачлагаар очиж праахчиг хийх гэх мэт ажил амжуулж л явлаа. Ид ажилладаг улирал маань эхэлжугааг хэлэх үү, жаал зугаа бэлтгэл базаамаар байдаг, яджаахад их дээд сургуулийн лээкц, консалтаацийн урилга дороос өндийхөө больсон.

Миний судалгааны ажил бол нэртэй төртэй эрдэмтдийн тэр бүр барьж авч зүрхэлдэггүй сэдэв л дээ. Судлагдахуун талаасаа Монголд анх удаа гэх үү дээ. Яахуу, праахчиг талаасаа вол нэлээд түгээмэл дэлгэрсэн, улс орны өнцөг булан бүрт хэрэглэгддэг л асуудал. Гэхдээ энийг онол, аргазүйтэй холбоно гэдэг баргийн академичийн барчих боорцог биш шүү дээ. Ямар сайндаа өөрийнхөө десартаацийг өөрөө удирдаж байхав.

Өвөл жоохон цөөрдөг улирлын чанартай л болохоос биш миний дадлага ажил зуны цагт бол судалгааны объектоор дутнаа нэг байхгүй, өөрийн санаачлагаар /урилгагүй/ очоод судлаа судлаа явчихад гэчнээн урамтай. Намар бол жинхэнэ сэзоон орж байгаа нь тэр. 8 сарын сүүлээр гэрээсээ гараал 10 сарын эхээр дөнгөж амьтай голтой амьтан орж ирдэгээс харахад энэ ажилдаа ямар их дур сонирхолтой, үнэн сэтгэлээсээ ханддаг нь ойлгогдох байх. Хацар ам холцруутах, үс гэзэг ширэлдэн даахирч, өмд хувцас урагдах эд нар вол юу ч биш. Жинхэнэ судлаач хүн энэ байтугай юм үздэгийн байна лээ. Одоо хийж байгаа дагавар ажлаасаа уран бүтээлийн чөлөө авах л жоохон хэцүү дээ, бусдаараа бол ч бууз хуушуур л гэсэн үг.

Яасан, гадарлав уу миний судалгааны ажлын сэдвийг? Тиймээ, би бол найр судлаач. Десартаацийн маань нэр “Олон үндэстний найрын онцлог давуу тал, хоорондын ялгаа, дахин давтагдашгүй чанар”. Энэ сэдвээрээ пи ээч ди хийгээд авбал амьд явсны хэрэг бүтчих гээд байгаан. Гэхдээ нэг зовлон байнаа, би найр эхэлжухад овоо нэг судлаач шиг сууж байгаад сүүл рүүгээ яасан нь мэдэгдэхгүй тасарчаад байгаан. Бүр яаж ч контроолдоод нэмэргүй. Тэгээд эхлэх үйл явц дээр аягүй сүрхий харьцуулсан дүн шинжилгээ хийдэг мөртлөө төгсгөл хэсэг рүүгээ нөгөө найраа бүр тараагаад, чирүүлж түлхүүлж гардаг юм шиг байгаан. Одоо тэгээд ямар олон түмнийг хууралтайн биш судалгааныхаа нэрэнд “Олон үндэсний найрын эхлэл-ийн онцлог давуу тал… бла бла” гэж нэмэлт өөрчлөлт оруулах бодолтой байгаа.

Яахуу, нэгэнт ам нээснийх десартаацийхаа оршил хэсгээс жоохон ярий л даа. Ер нь хот газрын найраас хөдөөний найр илүү тасархай. Гэрээ дүүртэл хоёр хуваагдан тойрч суугаад, уртын дуу хадааж, хагас миатрын голчтой хулаар, ойр ойрхон давталттайгаар айраг залгиж, дараа нь үгээр идэлцэж, гол усаараа талцан нударга зөрүүлээд… ай мөн сайхан шүү дээ. За тэгээд хүүхнүүд нь завсар зайгаар нь амжуулж адуучин Гонгор ч юм уу саахалтын Готов руу хандрах, “Дугараа эргэх бүрдээ дунд голын ногоо шиг дуниартаад Дуу шиг сайхан та минь хаанахын чиг ендөнгөөгөө вэ” гэх мэтээр hээтэн хаях. Хээтэн гэнэ... сээтэн шүү. “Буриад зоны найр” дэд сэдвийн параграам орж ирцэн явжийна.

Цаашлаад өмссөн дээл, унасан мориороо зиндаархалцах, хэт хутга, хөөрөг даалингаараа өрсөлдөх, халуун хошуутай мал амлачаад өгөхгүй мурих, жоохон дургүй хүргээд байвал гурван усаар авсан хорзыг сувс гэж чамлах, найрын гол дүр болохын тулд гайгүй бадриун биетэйг нь сонгож өдөх гээд асар чухал элемэнтүүд бас бий. Эрчүүд нь урьд хождын өс хонзон, өгөө аваагаа нэхэлцэж, өвөр түрүү, нармай наламдагаа нээлцэхийг харжээ суух ч бас л тэнгэрлэг шүү дээ. Өвөө нар ч гэсэн үнэнхүү жавхаалаг үзэлцэнэ, чухамдаа их найрагчийн хэлсэн “Хөгшин хүн өөрийгөө залуу болсон шиг санана” гэдэг мөр яг биелэлээ олж байгаам.

Хотын найр бол яахуу, голдуу энд тэндхийн баар ресторанд цомцойж суугаад таардагийн. Цолны угаалга, хурим, насны найр гэсэн хэдхээн катгоорт эргэлдэнэ. Урилгагүй яваад очихоор үүдэнд нь шалгах магадлалтай талаасаа жоохон эрсдэлтэй л байдын. Гэхдээ мартчиж энэ тэр гээд аргалахаа мэдэж л байгаа байлгүй. Ороодохвол учиртай шүүдээ, хэн нэгнийх нь хамаатан царайлсан хүн танилцуулга эхлэхээс өмнө амжиж жаал идэж ууж авах хэрэгтэй. Тэгээл найрын эзэн ширээ ширээг танилцуулаад эхлэнгүүт худлаа босч явж зураг мураг дарж эдэр. Аа тий, ажилладаггүй ч байсан хамаагүй аппараат олж зүүхээ мартав.

Тэгээд хүмүүс хэрхэн халамцаж, микрофон булаалдаж, найрын эзнийг үг сүггүй магтаж, тэрийг нь найрын эзэн намбалаг нь аргагүй улаа бутран сууж сонсох, хүмүүс дугтуй гэдэг цаасны цаана хэдэн ч төгрөг өгч болох, яасхийж ширээний даргаар сонгогдох, огцруулах гээд байвал хэрхэн тамгаа авч зугатаах гээд амин чухал судалгааны фактууд яг энэ үеэр гарч ирдийн. Бас найраа хэн гэдэг алдартай хүнээр хөтлүүлж, ямар дуучин ацарч дуулуулах гэх мэт тухайн найр хийгчийн бэл бэлчингээс хамааралтай асуудал ч багагүй байдын. Энэ бүгдэд ажиглалт анализ хийж, харьцуулан судална гэдэг ямар их мэдлэгтэй, мэдрэмжтэй хүний ажил болохыг дээр дурдсан.

Ер нь тэгээд олон үндэстний найр болгон онцлох шинж чанартай шүү дээ. Буриад найр вол жишээ нь хутга гаргаж нанчилдахгүй бол ямар ч утгагүй, казах найр бол хүүхнээ хулгайлж босго давуулахгүй бол сонирхолгүй, баяд найр бол бэр гуйгсдыг доош нь хийх, дөрвөдүүд Галданбошигт, Цэдэнбалаа ярьж хоорондоо цэц булаалдах гэхчлэн өвөрмөц арга барил бий. Аа бас Өвөрхангайхан “Үлэмжийн чанар” дуулахаар найр тараачлаа гэж уурладаг, Булганыхан будаагаа булаацалдаж хэрэлддэг, боржигон найр босч суух, орж гарахдаа найрын даргаас зөвшөөрөл авдаг маш хатуу дэгтэй гэх мэтчилэн сэдэв тус бүрээр А4-н 25 хуудас бүтээл байгаа. Десартаациа бичихэд ганц л асуудал байдын, намайг албан ёсоор урьдаг хамуурцан галаваатай хүн байдаггүй тул хаа газрын найрнаас хоцорчих гээд байдаг гэмтэй. Та нар тэр тал дээр туслалцаа үзүүлж, хэл чимээ дуулгаж байхыг бодоорой, судлаач хүн чинь ичиж эмээхээ мэддэгүй, идэж уух нь дийлдэггүйгээрээ онцлогтой шүү дээ. Найрын улирал дөхөхөөр л нүд сэргэж, хумс ургаж, гэдэс жавхаажин өнгө ордог маань ч үүнтэй холбоотой байх.

2009/02/23

Морилж буй жилийн монголоо алдсан ерөөл

Алсалж буй mouse жилээ
Амжилт бүтээлээр үдэж
Ирж буй cow жилээ
Инээд хөөрөөр угтаж

Сүрэг мал чинь super тарган
Сүү идээ чинь fresh сайхан,
Даага давхар далавчтай,
Бяруу бакь булчинтай

Төрлөөрөө түвшин nice
Бултаараа буянтай happy
Айл хотлоороо нуль party
Алт мөнгө авдраар fully

Хямралыг chance болгож
Эвдрэлийг эвлэрэл болгож
Everyday энх тунх
Anytime эрүүл саруул

Ондоо ок
Сардаа сак
Ноён нуруу тэгш
Nо problem амьдраарай

/Инкээл золговол шууд амбаардуулах байх даа. Эмээгийн тавхай гялтгас, Идеагийн бөгс навтгас... /

2009/02/11

Хөгжилтэй АХА

- Ээжид хоёр, эмээд гурав, эгчид нэг байдаг юм юу вэ?
- Мээм

- Эх мангас, хүү мангас хоёр байжээ. Хүү мангас нь эхийгээ идчихжээ.
Тэр ямар мангас вэ?
- Өнчин мангас

- Ерөнхий сайд өөрийнхөө гоонь байгаа шалтгаанаа юу гэж тайлбарласан бэ?
- Бүсээ хэт чангалснаас

- Үндсэн хуульд хамгийн сүүлд хэзээ өөрчлөлт орсон бэ?
- Ц.Нямдорж сайдыг гэртээ хонодог шөнө.

- Цагаан сарыг хамгийн зардал багатай тэмдэглэх арга юу вэ?
- Шарын зурхай баримтлах

-Үүрийн таван жингээр гүйдэг амьтан?
-Нууц амраг

- Монголын хамгийн өөдрөг үзэлтэй хүн хэн бэ?
- Өөрийгөө Чингис хаан шиг удирдагч болно гэж байгаа Л.Гүндалай.

-Бөртэ чоно гуа марал дээр очоод яасан бэ?
- Идсэн

- Барилгын компанийн захирлын хамгийн том тэнэглэл юу вэ?
- Барьсан орон сууцандаа өөрөө амьдрах

- “Гэмт хэрэгтэн гишгэх газаргүй” гэдэг үг хэнд зориулагдсан бэ?
- Онгоцны жолооч нарт

- Гүррагчаа сансарт нисээд юу нээсэн бэ?
- Төрийн одонг

- Хайрт дээрээ очих хүн юу авч явах вэ?
- Бэлгэвч

- Хэн нэг нь андуураад тан руу хайрын мессежээ явуулчихсан бол та юу гэж бодох вэ?
- Андуураагүй байгаасай гэж бодно.

- Хаан бууз, хатан бууз хоёр ямар ялгаатай юм бэ?
- Хатан бууз нь нүхтэй

- Долдугаар сарын нэгэнд юу болсон бэ?
- Галын наадам

- Хамтарсан Засгийн газрын уриа?
- Хөнжилдөө ч хамтдаа

- Гурван хүү төрүүлсэн эмэгтэйг юу гэдэг вэ?
- Садар эм

- Өндөр хөгжилтэй орнууд ажилгүйдлээс хэрхэн ангижирдаг вэ?
- Амиа хорлож

- Бат-Зандангийн эхнэрийг хэн гэдэг вэ?
- Яг-Онгон

- Халзан хүмүүст үсцэлдэх боломж бий юу?
- Хамт саунд суувал болно

- Сүүлийн асуулт-АХА гэж юу гэсэн үг вэ?
- Амныхаа Хэмжээгээр Архир.

2009/01/10

Хялар өнцөг

“Чи чинь ойроос харвал гоё нүдтэйм байна шдээ” гэж нэг зүс таних хүн хэлэв. Хаха холоос бол хачин муухай нүдтэй, чухамдаа хялар долир харагддаг байх нь. Мэдмээр юм, үүнээс хойш нүдээ хөөрхөн харагдуулахын тулд нүүрээ хүн хүнд ойртуулаал наагаал явах хэрэгтэйм байна.

Ер нь хүмүүс их сонин. Хүсээгүй байхад хүнийг дүгнэх дуртай, асуугаагүй байхад зөвлөгөө өгөх тал дээр бүр ч санаачлагатай. Зарим нь бүр магтан матна гэдэг шиг хэлэнгээ хийхийг нь яана. “Манай Idea чинь өндөр байсан бол гоё биетэй байх байсан байхгүй юу. Мах шөл нь таарсан” гэх буюу “Чи цагаан царайтай байсан бол хөөрхөн бүсгүй байх байжээ, нүд хөмсөг нь алаглаад” гэх мэт. Энэ юу гэсэн үг вэ гэхээр, “чи бол хожуул шиг намхан, хоргол шиг хар”. Мөн бээз? Эсвэл “өдий насанд өснө гэж мөрөөдөөд ч хэрэггүй, өргөөшөө л сунана гэж мэд, матар аа. Өнгөлөн далдалж мянга пүүдэрдээд ч өөрийн чинь өнгөт арьстан шиг царай өөрчлөгдөхөөсөө өнгөрсөн, үхэр ээ” гэсэн үг байх, тийм үү.

За за аашаа тэвчиж, амаа татаад хялар нүднийхээ асуудал руу эргээд орьё. Нэгэнт холоос хялар харагддаг гэдгээ мэдсэн хүн чинь хамаг юмыг хялар өнцгөөс хардагаа бас мэдээдэхлээ. Тиймдээ ч саяын долоо хоногт болсон томоохон үйл явдлуудыг дандаа долингортож, долийж хараад болсонгүй.

Үйл явдал №1 “Хялар цом”


Бавуугийн хүү Лхагвасүрэнг өнөөдөр мэдэхгүй хүн үгүй. Харин Лхагвасүрэнгийн хүү Хасарыг хүн болгон мэдэхгүй. Аавынхаа ерөнхийлөн шүүсэн тэмцээнд аваргалж, болор стакан өвөртлөнгүүт мань Лхагваа найрагч уншиж байна.

Аав нь хүүгээ согтуу явахыг үзлээ
Азгүй хүнээ би...
Аманд багтдаг байсан тэр жаахан хөл нь
Агуу орчлонг онож ядан дэнчигнэнэ.

Аав нь хүүдээ арын хаалгаар наадмын түрүү авч өгөхийг үзлээ
Азгүй хүнээ би..
Ардын сургаал айлдаж, үлгэр ярьдаг байсан үрдээ
Агуу орчлонг, ард түмнээ авлигадаж, бас молигодохыг заалаа
Ай би азгүй хүн ээ ... гэжухым.

За тэр ч яахав. Гадаад үг хэлэх нь чухам чамирхал хийгээд хийрхэл хэмээн томордог яруу найрагчид харин цаг үеэ дагаад нэлээд глобаль шүлэгтэй болоо юу даа. Жишээ болгож үзүүр түрүүний бөхчүүдийн, бишээ найрагчдын тус бүр нэжгээд шүлгийг оруулчъя. Хэн тэднийг хялар нүдэнд өртөхөөр гадаад үг хэрэглэ гэсийн.

Л.Хасар /Болор цомын эзэн/

Манай ванны өрөөнд жоомнууд
Амиа тэврэн гүйлдээд
Жоомны цус зэвтэй ус шиг крантнаас гоожоод
Сав нь нялцайгаад
Оо хатаад
Шүд нь биш оо цав цагаан санагдаад
Шар шүдтэй амаараа
Шар юм, хар юм, улаан юм ярихаар би гарч одно... гэжухым.

Э.Цэнд-Аюуш /Дэд байрын шагналт/

Одоо миний орхисон он цагт
Олоон цагаан шувууд хайрын дуу дуулж
Хос залуусыг эргэн тойрон
Хорвоогоор дүүрэн нот нисэж байгаа даа... гэжийнэ. Бас энэ “олоон цагаан шувууд” гэдэг дээр олоон тооны нөхцөл давхардчихаж. Зүй нь олоон цагаан шувуу, эсвэл зүгээр л цагаан шувууд гэх байж. За за яруу найрагчдын сонгодог бүтээлийг ядуу тархитай, яран нүүртэй нэг нөхөр өөлж голцон явжийна, энэ муу одоо юу вэ. Гэхдээ Хасарын шүлгийн утга санаа японы нэг найрагчийн шүлэгтэй яааг таараад байхын, нэрийг нь саначаад хүн муулмаар юм даа, хялар нүдээн!

Бас болоогүй ээ, олон мундагууд нэг дор цугларсныг хараад цөс хөөрч, нэг муу онгод ормоор аядаад тайзан дээр нь үсэрч гараад үсчиж өгсөн, яадын. /зүүдэлсийн. тэгээд юу гэж/

Үр хүүхдүүд нь шүлэг хулгайлж уншина
Өтөл аавууд нь шүүсэн дүр эсгэнэ
Болор цом эзнээ голох агшинд
Бохир стакан ижлийнхээ өвөрт шургана

Хялар нүдээр хорвоог тольдох мөчид
Хавиар нэг согтуу галзуус хөлхөлдөнө
Яруу найрагч гэж цээжээ дэлдэх сархадчид
Янжинлхам бурхнаа янагийн харцаар ширтэж намба алдана... гэж.

Үйл явдал №2 "Хялар томилгоо"

А.Батсүх гэдэг Монголбанкны ерөнхийлөгч аягүй хөөрхөн, ард түмнээ гэсэн сэтгэл, ухамсраараа ширээгээ өгөв. Үхэхдээ үхэр буугаа тавина гэгчээр унахдаа “УИХ-аас гардаг шийдвэр банк санхүүгийн салбарт юм хийх бололцоо ооогт олгодоггүй” гэж түшээдийг түншээд, чинкээд авна лээ.

Орыг нь нутгийнх нь ах, нударга баян Л.Пүрэвдорж залгаж байна. Моломжамц нь арай дээр байсын гээл шивэр авир хийлдэх хүмүүс ч бас таарна лээ. “Та мөнгөний бодлогод яг ямар өөрчлөлт оруулах вэ?”, “Валютын ханшийг тогтвортой байлгаж, монгол төгрөгийн үнэ цэнийг буулгахгүй байж чадах уу” гэх мэтээр гишүүд асуултаар булж эхлэхэд мань эр “Байз л даа, Би эхлээд ажлаа аваадахъя” гээд аймаар яарч суугаа харагдсан. Бас “би ажлаа авангуутаа л мөнгө нэмж гаргана” гэж байна лээ. Дарга болно гэдгээ мэдээд нэмж гүйлгээнд оруулах мөнгөнийхээ эх загварыг скайнердаад, мутраа үлдээгээд, хэвлэлтэд шилжүүлэхэд бэлэн болгоцон байсан байх аа. Гэснээс, Монголбанкны ерөнхийлөгчийн хамгийн гоё ажил нь цасан дээр мөрөө, цаасан мөнгөн дээр нэрээ үлдээх... гэсэн. Бодоод үз дээ, халаасаа ухаал мөнгө гаргаад ирсэн өөрийнх нь гарын үсэг, яая гоё байдаг байх даа.

Энэ томилгооны үеэр “көнжил дотроо кууль засдаг” Нямдорж Батсүхэд аягүй гоё үг хэлсэн. “Монголын төр зүтгэсэн күндээ катуу. Дараа дараачийн чинь ажилд амжилт күсье. Чи шүү, чиний дараа би шүү” ингэсэн. Дараагийн ажил нь юу юм бол. Арай өмнөх ерөнхийлөгч Чулуунбат шиг “аавын” хаалгаар эргэлдэх юм биш биз. Харин Р.Рааш гишүүн “Сүүлийн хориод жилд ингэж эр зоригоороо, сайн дураараа ажлаа өгчих хоншоортой аавын хүү төрөөгүй. Энэ хүү лав нөж атгаж төрсөн байх. Бусад нь суралцмаар юмаа” гэж уриалсан. Ялигүй давстай ч яг ингэж хэлсий шүү. Ямартаа ч олон хүн Батсүхэд зүрхний угаас хайртай болчихсон байсан. “Монголын төр огцорсон, одсон хүмүүсдээ хайртай” гэмээр байгааз.

За тэгээд спикер эрхийнхээ дагуу оруулж ирсэн хүнээ “Эдийн засаг, банк санхүүгийн салбарт ёстой болтлоо чанагдсан боорцог” болохыг тодорхойлсон. Бодоод байхнээ саяын сонгуулиар Ховдод санал хуваахгүйн тулд мань эрийг нэр дэвшихийг нь болиулаад, тэр өрөө одоо цайруулж байх шиг. За за, хялар хүний аль дэмийрэхийг тэр гэхэв. Юутай ч хуучин, шинэ ерөнхийлөгчид спикер Дэмбэрэлийгээ дундаа хийгээрээ хоороороо Ховд нутгийн сүлд дуу “Буянт гол”-ыг дуулаарай. Бусад нь түрий шүү. Дуугай зогсоод байв!

Үйл явдал №3 "Хялар нэртнүүд"

Миний энэ хоёр цэхэр нүгэл хурааж юу харах нь энэ вэ? Нөгөө гишүүд чинь бүгд нэрээ сольчиж. Долоо хоногийн дараа эхний улирлынх нь амралт эхлэх гэж байгааг тохиолдуулж сонгогчиддоо сюрприз барьж байгаа нь энэ гэнэ. "Буугаад мордоход ордон сайхан, буцаад очиход тойрог сайхан" гэж монгол ардын зүйр үг байдаг даа. Завсарлагаанаараа хотынх нь гадаад руу, хөдөөнийх нь тойрог руугаа явна. Шинэ нэртэй болоод очуул бас л сүртэй байх биз. Зарим нэг нь худлаа амласандаа бантаад нүүр буруулж байж ч болохын, ер нь аливааг хоёр талаас нь л бодож байх хэрэгтэй.

Нямдоржийг та нар танихаар барах уу даа. Цаадах чинь имижээ өөрчлөөд Мэнгэдорж болчиж. Алийн болгон хууль засдаг, хуцаж ульдаг гэх мэт сонирхолгүй нэр хоч зүүхэв. Өтөлсөн болохоос үхсэн биш, залуу хүүхнүүдэд аятайхан харагдаж, байгаа ганц бахархлаа тодруулъя гэж бодож л дээ. Ингээд түүнд "Мэнгэ төөрсөн амраг" дууг зориулж байгаадаа таатай байна. Бас “Цэрмаа... чиний наад уруул дээрх мэнгэ чинь хачин сайхан зохижээ”

Балдан-Очир гээд бас нэг хөөрхөн гишүүн байдаг даа. Яагаав, ямаанд мөнгө өгөх шийдвэрт туйлын санаачлагатай идэвх зүтгэлтэй оролцож, дөрвөн мөчөөрөө дэмжсэнээр нь та бүхэн таньж байгаа байх. Тэр чинь Ухна-Очир болчихож. Өөрөө ч олон ямаатай гэсэн, мал хээлтүүлгийн үе ч болж байна, санадаг л санаа. Ингээд түүнд зориулж “Зуун ямаанд ганц ухна” зүйр үгийг зориулъя.

За, бас нэг Очиртой гишүүн байнаа. Дамба-Очир гээд. Мань эр гишүүн болохоосоо өмнө Лүнгийн замын тендэрт ялж, замыг там болгох ажилдаа ханцуй шуударсан хүн шүү. Энэ ч утгаараа нэр нь Зам-Очир болсон байна. Ийм сайхан нэртэй хүнд “Алтан шар зам” дууг зориулахгүй бол алдас болно биз.

Бат-Үүл гээд нэг сайхан залуу байдаг даа. Ирэх ерөнхийлөгчийн сонгуульд дэвшиж мэдэх рейтинг өндөртэй явааг нь хэлэх үү болих уу. Гэхдээ мань эр эхлээд өршөөлийн хууль гаргана гээд гүйж явснаа байр сууринаасаа ухарч ерөөсөө цагаатгалын хууль гаргъя. Бүгдийг нь өршөөчүүл шоронгийнхон ажилгүй болчино гэх болж. Хамт төсөл санаачилсан бусад нь уурандаа Солигдмол-Үүл нэр өгчиж. Өөрөө ч хүлээн зөвшөөрсөн сурагтай. Түүнд зориулж “Гил хар шөнийн зүүдэнд Цал буурал үстэй ирэв үү” дуугаар мэндчилгээ хүргүүлье ээ.

Энэ мэтээр 72 нэр бичиж болно л доо, даанч цаг, цаас бага байна. Дээрээс нь нэр болгонд дагалдах дуу, шүлэг, киноны ишлэл зүүлтийг оруулна гэвэл хялар дээрээ харалган, солир дээрээ сохор болж мэдэх нь. Сониноос Гүндалай чинь Гүнбалай нэрээ голоод Гондоолой болно гэж зүтгэсэн гэсэн, Сайхансамбуу “СС” клубынхээ үйл ажиллагааг сайжруулж, дахиж хүлээн авалтаар хүн бөөлжүүлэхгүй гэж амлалт аван Хордлогосамбуу нэрээ солиулах өргөдөл өгсөн гээд саарал ордноор нэг нэр тойрсон хов жив.

Харин Шадар сайд Алтанхуягийг С.Баяртай нэг хөнжилд орсноос болж журмын нөхөд нь жигшин Садархуяг нэр өгсөнд мань эр дурамжхан байгаа ч яаж ч чадахгүй дуугүйхэн яваа гэнэ лээ. Баярцогт харин сэргэлэнгээрээ Эх хэлний тухай хууль барин гүйж, сайд хүнд гадаад нэр зохихгүй, үндэсний аюулгүй байдалд харшилна энэ тэр гэж хөөцөлдсөөр байгаад Инфляци-Цогт нэрнээсээ салж дөнгөсөн хэмээн баттай эх сурвалж мэдээлснийг галтай хялар хүүхэн уламжилж байна ээ.

2008/12/24

Бөхийн өргөөнд өнгөрүүлсэн бүтэлгүй үдэш

(Уншигчдын хүсэлтээр /аая/ өнгөрсөн хаврын "Худалч хүү-2008" тэмцээнд сойсон бичлэгээ оруулав. Умшаагүй нэгэнд нь шинэ жилийн сюрприз болог. Дашрамд өгүүлэхэд түрүү байрын шагналаа одоо хүртэл аваагүй яваа. Зохион байгуулагчид үүнийг хараад нэгийг бодож, хоёрыг сэтгэж буй бизээ. Шинэ онд өртэй орох муухай шүү!!!)

Нээрээ өчигдөр бөх үзлээ. Бөхийн өргөөнд оролгүй бүтэн 30 жил болчиж. Таакчик, тайлбар эд нар бол тасархай болцон байна лээшд. Маний үед мангар Ганбаа мэт нь тайлбарлаж байна гээд талаар нэг тараагаад хаячдаг байлаа үзэгчдийг, “хүүе тэр хүрэн шуудагт уналаа, туслаа, зугтлаа, бариад аваарай хөөе гэм” гээд л хүнгэнэсэн хоолойгоор танхим дүүрэн орилонгуут хүмүүс тэр зүг руу нь ханараад л , тэмцээн ч биш барилдаан ч биш бантан хутгасан юм болдог байлаа шд.

Гэтэл сүүлийн үеийнх нь сүрхий болчихжээ. Бөх тайлбарлагч бүдүүн эр урт дээл хөдөрч, угалзан гутал жийчихсэн улаа бутарсан амьтан урд талын эгнээний хээтэй ширээний ард суучихсан, урдаа 0,75-ын хар Чингис тавьчихсан, үе үе тэрнээсээ үйсэн тагшаар нэг балгачихаад л, аргил хоолойгоор авч өгч байна даа.

... За Далай даян дархан аварга, олноо дуурсгагч онцгой хүчтэй, бүхнээс босоо, түмнээс төгөлдөр Бадмаанямбуу аавтай Бат-Эрдэнэ манлай аварга баруун жигүүрээс багадсан бандааштай гарч ирээд талбайн голд өрсөлдөгчөө хүлээгээд хүндрээд суухийм даа. Арал бяр нь тэгширч, ааг омогоо багтааж ядаад аргагүй л аварга хүн шиг зангарагтай юм гаргаж харагдахийн. Савсаж байгаа уурнаас нь сарнай дэлгэрмээр сайхан үнэр ханхийж, хавь ойрын охид хүүхнүүд хамраа чимхээд л, харин эрчүүд нь уужим амьсгал угзарч ирээд л уушиглаж байхын. Урд зүгийн улаан тамхинаас дутахгүй айдаа мөн нүнжигтэй эд байх шиг байна даа.

За зүүн жигүүрээс галтай арслан гахай Мөнх-Эрдэнэ дэвэн дэвсээр гарч ирэнгүүтээ дээрээс нь дараад ойчлоо. Хутгалаа, дугтарлаа, зайллаа. Аварга ард нь гарчлаа, гараа явууллаа, бариад авлаа. Ээ дээ мөн гомо юм хийж байхийм даа, ингэхээр чинь тавилцахгүй яахав дээ. Сэнжигний барьцнаас сэмээрхэн суйлсан бол ингэж хурдан тавилцаа ч уу, гүй ч үү. За дахиад барилцаад авлаа, сэрвээний тэндээс сэгсрээд л сээрэн дунгуй хийлээ, арслан ч аргагүй хүчтэй байна даа, аварга ар гэдэргээрээ тас саваад уналаа.

За залуу аваргууд өнөө жил өнгөлөг байнаа, Сумъяабазар аварга суйлах мэх хийнгээ суганыхаа үсийг зулгааж харагдахын, өөдөөс нь Өсөхөө аварга өмднийхөө цахилгаанаар оролдоод л, өөд нь доош нь болгохуйяа цаанаас нь цул хар юм хальт цухуйж харагдахийм даа. Ийм том хүн тийм бариу өмд өмсөх ч олиггүй лүд байна шүү. Зодог шуудгаа уржигдар орой зодоон хийж яваад гээчихсэн гэсэн, тэрнийг нь олсон хүн байвал авчираад өгчихөөрэй, тэртэй тэргүй таарах хүн байхгүй.

За цаахан талд нь жижиг Сүхбат жинсэн шоорттой дэвээд л, шаваад л, дээр дээр дэвхрээд л яваа харагдахийн. Хамгийн сонин нь хадам ахыгаа амлан авч тамлан хаяхаар асарын голд араа шүдээ хавираад л, алаг нүдээ эргэлдүүлээд л аймаар харагдаж байх чинь вэ. Дам сураг дуулахнээ Дархан аварга хадамтайгаа даалуу тоглож байгаад мууцалдаж, муу сайнаараа дуудалцаж Оддын хотхоноор нэг орилоон чарлаан болсон гэнэ билээ.

Дэжимбээ нь дээрээс нь дараад, бандгар Баясаа нь багалзуурдаж байж нэг юм буулгаж авсан гэсэн. Хавь ойрынхон нь гэр бүлийн барилдаан үзэж байна хоорондоо бооцоо тавиад, таавар зохиогоод бөөн юм болсон сурагтай. Тэр уураа л энд гаргаад явна даа янз нь, далай аварга маань.

Хадам ахыгаа хав дөрвөлжин барьцнаас хутгалаа, хавирлаа, ханатай хавсраад хаячихийм даа. Гантогтох гарьд годройтоод л унах зуураа гараа зангидаж харагдахын. Нэгэн үеийн хүчтэй эрс байж нийтийн нүдэн дээр салаавч өгч авалцах нь ч онцгүй харагдаж байна шүү Хайнцсан гээд хэрүүл хийхнүү дээ энэ чинь. Эдний хэрүүл Бөхийн өргөөний давчуу дэвжээнээс халиад бүх ард түмний спартикиад болтлоо өргөжих шинжтэй байх чинь.... гээд л араажав шиг цуурч гардагийн байна. Энэ мэтээр тайлбарласан болгоныг нь бичвэл маний гар цуцаж, магнайн хөлс дуслах шинжтэй.

Үзүүр түрүүнд үлдсэн аварга арслан хоёр уран мэхийг уралдуулан хийж, хорон үгийг арцалдуулан хэлж, унаа аваагаа санан санан өширхөж, урд хождын булхайгаа дуудалцаж, цаг сунгаж барьц сонгож байж нэг юм хаяцлаа. Түмнийг түгшээж бумныг бусниулсан дуутай хууртай, дуулиантай маапаантай үзүүштэй сайхан энэ барилдаанд далай аварга Сүхбат түрүүлж, дампуу арслан Мөнх-Эрдэнэ үзүүрлэлээ.

Найраагүй бөхийг ямар бөх гэхэв, нанчилдаангүй найрыг ямар хурим гэхэв гэгчээр би гэж хүн суудалдаа балийшиглаж байгаад хажуу талд суусан халзан толгойтой хар нөхрийн хамар дундуур нь хусаад авсан. Гүй тэр уурлаж байгааг нь, намайг чинь элдэж хөөгөөд л, нармайг чинь нээнэ гэж орилоод л бөхийн өргөөнд бүх ард түмний шившиг болголоо шд. Сүүлдээ яахав, тайвшираад эр улсууд шиг сайхан танилцаж тамхилсан шигээ хэсэг суулаа. Өөрийгөө Хэрээд овгийн Хэлэмгий дайчин гээд л танилцуулж байна. Арай ч нэр нь биш байлгүй гэсэн юм бодоод л, би ч юугаа дутахав Блогспотын болдоггүй бор байнаа л гээд аваад хаялаа. Мань эр тэгсэн өөрийгөө “Өрнүүн дэлгэрэх” хоршооны босс гэж байна. Шар хөдөлж байна гэж жигтэйхэн, “Өргөн чөлөө” блогын эзэн байнаа л гэлээ.

Өнөөх чинь намайг үл хөдлөх хөрөнгөтэй гээд ойлгочихсон, худалдаа наймаа яриад л хүд хүд хөхрөөд л, үнэ тохирвол өчүүхэн муу блогыг минь мөнгө хаяж авахнээ ер нь. Дүрмийн сан, хөрөнгийн эргэлт асуухаар нь дүлэгнээд сууж байсан чинь ашгүй хүү нь бололтой хөөрхөн түнжгэр банди гүйгээд ирлээ. Тэгснээ “ааваа би нэрээ солиулмаар байна, хүүхдүүд шоолоод байна” гэлээ. Мань эр “Яасан миний хүү, манай овгийнхон чинь ойр хавьдаа гайхагдсан омголон догшин сайхан нэртэй улс шдээ. Бүргэдийн жигүүр, Шонхорын савар, Харцагын даль гээд л. Тийм биз дээ Гахайн боов оо” гэдгийм даа.

За энэ ч яахав, үг олдож үхэр холдох нь, өнөө муу Баяр хүү намайг хүлээгээд л, саарал ордондоо шанаагаа тулаад сууж байгаа. Хойно хамт сурч байсных ганц шил водка хувааж уучихаад нарны голтойд нутгаа зорих минь. Уул нь уржигдар харих байсын, интэрнээт гээч юманд нь ороод суучихсан чинь гарч чадахаа байгаад гурав хоног түгжигдэж мунгинасаар явтал удчихлаа гэм. Хүмүүс интэрнээтэд суулаа л гээд байдаг, ингэж түгжигддэг гэж хэн мэдлээ. Дараа ирэхдээ тэр саун гээчид нь сайхан суух юм шүү, өнгө зүс ордог гэхийг бодоход овоо өргөн баавартай, өндөр түшлэгтэй эд бололтой. Ямар ч гэсэн самгандаа сайрхаж, саахалтынхандаа гайхуулах юмтай л боллоо. Сар шинээр эргээд уулзалцгаая, баяртай хүүхээ.

2008/09/28

МАХН-д хэлэх зөвлөлгөө

/Галсансүхийн “Бурханд хэлэх зөвлөлгөө” постпанк
шүлгээс санаа авсан муулбар/

Чи өмнөх сонгуулиар гэрлэсэн хос бүрт 500 мянган төгрөг өгнө гэж чанга дуугаар хэлсэн
Цаана чинь 15-хан настай улаан цурам хүүхдүүд хурим хийж тоглоод эх захаа алдаж байна
Чи бас саяын сонгуулийн өмнө шоу хийж нефтийн үнэ буулгана гэж чанга дуугаар хэлсэн
Цаана чинь хүчээр барьж байсан үнэ нь огцом тэсэрч, тэнгэрт хадаад иргэд ихээр уйлж байна
Чи бас иргэн бүрт 1.5 сая төгрөг өгнө хэмээн орилж, ард түмнээ аягүй чанга хуурсан
Чиний энэ худлаа амлалтуудаас чинь болж, инфляци хэд дахин өслөө

Чи сонгуульд ялагдахаа мэдээд луйвар хий гэж чанга дуугаар тушаасан
Сонгуулийн дүнд бухимдсан иргэд бөөн бөөнөөрөө жагссан
Чи жагсагчдыг ямар ч хамаагүй аргаар зогсоо гэж чанга дуугаар үүрэгдсэн
Чиний тушаалыг биелүүлж, монгол монголыгоо буудан хороов

Чи олимпоос заавал алт авчир гэж чанга дуугаар зандарсан
Чиний үгийн сүүдэрт жиндэн байж тамирчид маань гурван алт авчирсан
Авчирсан алт болгон манай намын азтайнх гэж чи чанга дуугаар чичирсэн
Аварга болсон тамирчид хэдэн төмөр зүүгээд чимээгүйхэн хоцорсон

Чи буудсан хүмүүсийг нууж, бусдыг хэлмэгдүүл гэж чанга дуугаар тушаасан
Чиний сүрнээс айгаад төрийн цагдаа шоронгийн шал арчиж байна
Чи өөртөө долигноогүйн төлөө мөнгөтэй нэгнийг хорь гэж дүрэмдсэн
Чиний бөгсийг долоогоогүйдээ Буян Жагаа өнөөдөр буруутай ялтан боллоо

Болоогүй чи орон нутгийн сонгуульд дахин ялах ёстой гэж чанга дуугаар хашгичиж байна
МАХН гуай чамд хэлэх нэг зөвлөлгөө байна, Чи битгий давар...!!!

2008/09/26

Лээвчикгүй уулзалт

Энэ бүтэн сайнд шинэ томилогдсон сайд нар зангиагүй уулзалт хийх гэнэ. Чухамдаа бүдүүн сайдаа байхгүй араар агаар салхинд гарангаа ард түмний аминд тулсан асуудлыг асар нухацтай ярилцах юм байх. Сэтгүүлчдийг ч бас оролцуулах юм дуулдана лээ. Эрэгтэй сайдууд нь яахав зангиагаа авдаг юм байгааз, эмэгтэй нь лээвчикээ тайлах уу гэж асууснаас болоод журмын нөхөд миний өмнөөс жигтэйхэн улайв бололтой, би ч тийшээ зүглэлтгүй ээ. Миний энэ ам уу, дарвайчихаад дандаа амьтны дургүй хүргэнээ. Хамар доорхи хагархайгаа хазаарлаж байхгүй бол хага урагдаж хавиар нэг хамжиргаагүй дэлгэгдчих гээд байхын.

Галзуураад байгаа инфляци хундага дарсны сөгнөөнд буураад, дэлхийн зах зээлийг сөрж давхисан Монголын үнэртэй шатахуун шалдаа бууж, өргөний хэрэглээний барааны үнийг атгаж байдаг хэдэн монополийн ханд хага дарагдах ч юм билүү хэн мэдлээ, уулзацгааж л байг. Ямартаа ч өмнө нь долоо хоногийн лхагва гаригт арайх гэж цугладаг байсан их эрхмүүд саяын долоо хоногт ширээний ард гурав нахиж суув. Их л сүрхий 33 хувьтай байгаа инфляцийг нэг оронтой тоонд дарамталж оруулаад, ирэх орны төсвийг шалчийтал хумих тухай л яриад байна, мань мэтэд ямар тоо ойлгож тооцоо бодох толгой байх биш.

Энэ Засгийн газрыг бүдүүн сайд Баяр нь “Итгэл найдварын Засгийн газар” гэж нэрлэнэ лээ. Яг л Америкийн мөрөөдлийн баг гэжугам шиг марзан сонсогдсон. Танхимыг бүрдүүлэгчид нь тал бүрийн авьяастай тасарцан гарууд. Зураач мэргэжилтэй бөх Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын яамыг толгойлжуга мөртлөө барилгын инженэр мэргэжилтэй нь Байгаль орчны яамны сайд болоод ш...сссн. Овоо сампин цохидог нөгөө нь Сангийн яамаа даргалж гэвтдэг юм байгааз, очиж очиж Батлан хамгаалах, юу вэ тэр Лу.Болд одоо.

Болоогүй ээ бас, хоол хүнсний бодлогыг тээврийн инженэр тодорхойлж, сэтгүүлч хүүхэн нийгмийн хамгааллын шийдвэрт гарын үсэг зурж, физикийн багш Эрүүл мэндийн салбарыг удирдана шүү дээ. За энэ ч яахав. Тэртэй тэргүй улс төрийн алба универсиаль байхыг шаарддаг юм гэсэн, угаасаа хошин шогийн зарчмаар хольж сольж, томилдог болохоор маньд юуны хамаа. “Итгэл найдварын” энэ тэр гэж гонзгойрч байхаар харин “Эрээвэр хураавар” гэчихсэн бол ганган таарахгүй юу, үхрийн бөөр шиг алаг нөхдөөр танхимаа бүрдүүлсэн тэр бүдүүн хочит чөргөр дарга.

Сайд нарыг томилгоо ч яахав өнгөрсөн асуудал. Өнөөдөр Сонгуулийн Ерөнхий хорооны дарга "бантан" Баттулгыг огцруулах гэж байна. Загнаад ч, зандраад ч, даапаалаад ч нэмэргүй ширэн нүүрт нөхөр яаж нэг ширээнээсээ салъя гэсэн юм. Ардчилсан намынхан аминд нь хүрэхийн наахнуур аткаазласан гэгч билээ, хэн мэдэхэв. Гэснээс ах намынхан сонгуулийн түрүү авах гэж төв аппаратынх нь даргаар зориуд бараан зүсмийн Баттулгыг тавьсан гэсэн. Тэр ортойдог шүү. Улайдаггүй, цайрдаггүй, ерөнхийлөн тайлбарлаж, бөөрөнхийлөн гүрийдэг мань эр шиг нь тэр намд тийм ч олон биш байх. Яана даа дараа, дараачийн сонгуульд.

За за баахан улстөржчихлөө, яриа олдож, явдал холдох нь. Ажлаа бодъё, ар гэр авгай хүүхэд, ард түмэн минь гэцүүдлээ.

2008/09/12

Үзэг нэгтийн үгэн паян

Сэтгүүлчид ээ гэж, сэтгэлийн хөдлөл ихтэй, заримдаа сэтгэл мэдрэлийн өвчтэй ч юм шиг сэжигтэй, согогтой, сонирхолтой нөхдүүд шүү. Үйл явдлын араас үхэн хатан хөөцөлдөх нь өлсөж ундаассан өлөн араатан мэт. Улс төрийн хаяа хатавчаар үнэр аван шиншлэх нь угаадас горьдох золбин халтартай тун төстэй. Хаана л болж бүтэхгүй юм байна, тэнд “бэлэн” командтай, хаягдаж хоцорчих вий гэхээс хар дарж, сэрүүн зүүдлээстэй. Хууль дүрэм зөрчигдвөл хуйхалж хаях ширүүн төрхтэй атлаа хуудуутай нэгний хуумгай үгэнд хурдан автаж хэлмэгдчих гэмтэй. Тэгсэн хэрнээ өөрсөддөө арчаа муутай, тэнхэл алдаж өвдөж зовлоо гэхэд тэр чигтээ гүрийж мэдэх баахан хэнэггүй зантай. Нэртэй төртэй улсыг нэг л их таньдгаараа сайрхана, гэвч амин хувьд нь ажил гарвал амаа жимийж хоосон нэрэлхэнэ. Өвөр дүүрэн эрдэнэсийн түлхүүр атгадаг хэрнээ өөртөө ганц оймс авчих эрхгүй мэдэл муутай няравтай зүйрлэм.

Цаг наргүй зүтгэдгийг нь бодохоор өрөвдмөөр, цаас үзэгнээс салдаггүйг нь бодохоор хайрламаар, зарим нэг нь хэтрүүлдгийг нь бодохоор залхмаар, зарга хэрэгт өртөмтгийг нь бодохоор загнамаар.

Энд тэнд явахад инээдтэй юмс их л тохиолдоно. Нэгнээ цаашлуулж нэмж чимэх энүүхэнд. Хөгжилтэй, гунигтай явдлууд хөөрхийсийг бас л тойрохгүй. Мэргэжил нэгтийн хөгийн паянгаас мэдэж санаж байгаагаасаа хальт сийрүүлье.

* * *
Манайхны нэг сэтгүүлч утсаар мэдээ авч сууна. Төгсгөлд нь мэдээ өгсөн хүний овгийн эхний үсгийг асууж байгаа бололтой “Б гэснүү?, өө биш ташаагаа тулсан Ф юмуу?” тэгснээ “Аан П, пизда гэхэд ордог уу?”

* * *
Байнга суутны сургааль үгсээс сонины буланд түүвэрлэж шивдэг оперотар эгч “Алд бие минь алжаавал алжаасугай. Ахуй төр минь бүү алдартугай. Е.Чингис” гээд биччихжээ. Редакцийн хурал дээр яагаад Е.Чингис гэж бичсэнийг нь асуутал “Бүх суут хүмүүс овогтой байхад Чингис хаан нэг л шалдан санагдаад. Есүхэйн Чингис гэхээр юу нь болохгүй байгаан. Ер нь ч тэгээд бэлгийн чадавх сайтай хүн байсан гээ биз дээ, Е битмийнээр овоглочихсон байхад болохгүй юм байх ч үгүй” гэж хэнэг ч үгүй тайлбарлав. Хэлэх үггүй болсон дарга “Хн, тийм сүрхий юм бол ээж нь өхөөрдөж дуудахдаа юу гэдэг байсныг нь хэлчих” гэсэн чинь “Тэмка” гэж түгдрэхгүй туужээ.

* * *
Эрэн сурвалжлах албаны сурвалжлагч залуу гал түймэртэй тэмцэх алба рүү утасдав. “Байна уу урд шөнө гал гараагүй биз” гэснээ “Өө тайван хоноо юу” гэж урамгүй дуугарав. Дараа нь Онцгой байдлын ерөнхий газар руу залгаад “Бас л тахал, осол гарсангүй юу” гэж байна. Тэгснээ Цагдаагийн ерөнхий газар руу залган - “Танайхаар юу байна?” – “За даа юмгүй дээ, ганц нэг хүчингийн хэрэг л байна” – “Өө ашгүй. Гоё хэрэг байна. Алив яриад байгаарай”

* * *

Сав л хийвэл сархад хүртчих гээд байдаг телевизийн операторын тухай ажлынхан нь даргадаа байнга гомдоллоод байх болов. Ажил цалгардуулдаг, хэрэг болохоор алга болчихдог гээд л. Дарга аргаа ядаад хамт олны хурал хийж:
- Одоо энэ хүнийг яах вэ? Удаа дараа хэлээд үг авахгүй байна гээ биз дээ. Хамтран ажиллагсдаас нь гомдол санал хэлэх хүн байна уу?
Улаан нүүрэн дээр хэлэх хэнд ч хэцүү байдаг болохоор бүгд таг дуугүй л байлаа. Мань эр өөрөө гараа өргөөд өндөлзөж байна. Засръя, хичээе гэх утгатай юм хэлэх нь гэж бодоод дарга за гэтэл:
- Гурван сар харъя. Болохгүй бол халъя гэж огт хэнэггүй, өөрийнх нь тухай биш өөр хүний тухай ярьж байгаам шиг жишимгүй авах нь тэр.

* * *
Мэдээллийн редакцийн Баян-Өлгий дэх сурвалжлагчаас ердөө ганц өгүүлбэр мэдээ иржээ. “Өлгий сумын төрөх тасагт К.Төлөгөний гэр бүлд гурван ихэр хүү мэндэллээ” гээд л болоо. Нэмж баяжуулах аргаа олж ядсан жижүүрийн редактор “Эхийн бие тэнхлүүн, ихрүүд торниун байна” гэж дэлгэрүүлжээ.

* * *
Ерөнхийлөгчийн овоо тахих ёслолыг сурвалжлахаар явсан сэтгүүлчид нэгийгээ сайхан даапаалжээ. Замдаа хатуу юм нэлээд татаж явсан нэг залуу яг ёслол болонгуут унтаад сэрэхгүй байж гэнэ. Буцах замд гэнэт сэрээд юу болсныг бусдаасаа асуун тэмдэглэж гарав.
- “Ерөнхийлөгч нар зөв эргэж явтал хаанаас ч юм халтар нохой гэнэт гарч ирээд мань хүнийг хөөгөөд. Тэгсэн өнөөх чинь сандрахдаа нар буруу тойрч зугатаад. Хамгаалагчид нь дэмий л самгардаад яаж ч чадаагүй. Хөлөө хазуулдагийн даваан дээр амьд хүн аргатай гэгчээр нөгөө тахих гэж байсан овоон дээр үсрээд гарчихсан. Нутгийн олон хурай хурай гэлдээд л” гээд тал талаас нь шуугилдав.
Харин буухдаа тоглосон гэдгээ хэлнэ гэж байгаад мартсан байв. Маргаашийн сонин дээр “Зуудаг нохой ба Гүйдэг ерөнхийлөгч” нэртэй нийтлэл гарахаар уншилтанд орж, эргэлзэж гайхсан нарийн бичиг нь ийш тийш утасдаж байж үнэн худлыг тогтоожээ. Сониныхон заримдаа яаралтай үед сигнал уншилгүйгээр хэвлэлтэд шилжүүлдэг бөгөөд тэр үед мань залуугийн аз таарч редактор нь уншин, хатуухан донго хүртээснээр хал балгүй өнгөрчээ.

* * *
Өдөр тутмын хэвлэлд насаараа ажилласан ахмад сэтгүүлч Товуудорж гуай бид хоёр талбайн голд тааралдав.
- “За сайн уу дүү охин, сонин сайхан юутай? Ажил албан данги уу? Үгүй ажил төрөл ч яахав, бие тэнхээ нь сайн уу? За даа залуу хүнээс бие лагшин асуулт ч юу байхав. Ингэхэд хаа хүрч яваа юм? За улайм цайм зөрж яваа улс зам нийлэх биш зүг асуугаад ч яахав. За за ах нь нэлээд яаруу явна. Баяртай” гэчихээд яваад өгөв. Хөндлөнгөөс харахад бид хоёр ярилцаад байсан юм шиг боловч надад нэг ч үг хэлж, хүрд эргүүлэх боломж олдоогүй байх юм.

* * *
Даргыгаа байхгүйд бөөн алдаа гаргаж, сониныхоо дугаарыг оройтуулахаас эхлээд тасалдуулж, ажлын байрандаа архидах мэтээр бужигнуулж өгсөн нэг сэтгүүлч дарга нь ирэхийг дөхүүлээд бусдадаа захиж байна “За нөхдөө ганц л юм хэлье. Эвлэвэл бүтнэ, ховловол гутна гэдэг шүү” гэж гэнэ.

* * *
“Үнэн” сонины сэтгүүлч Бааст гуайн нэрийг нэг нийтлэлийнх нь доор Баасан гээд гаргачихжээ. Мань хүн автор буруу нийтэлсэн байна гээд хэл ам хийтэл дугаар эрхэлсэн сэтгүүлч “За юун сүртэй юм. Одоо цаг дээр байсныг өнгөрсөн цаг дээр л биччихээ биз” гэж гэнэ.

/сайхан зан хөдлөхөөр үргэлжлүүлнэ/

2008/08/07

Үгийн өвөрмөц сонголт буюу “Үсэрч байгаа зээр”

Ажлынхаа ахын ярианы хэв маягийг бодохоор л инээд хүрээд байхын. Амарч байгаа хойгуур нь жаал дамшиглаад авъя, яадгийн үнэн юм чинь. Тэгээд ч миний блогыг олж уншиж, хэрэг зарга хийтэл хаа юм. Үгэнд дуртай, түүнийгээ түмэнд зарлаач чалчаа л хүн байгаа биз.

Мань хүн яадаг вэ гэхээр, бүдүүлэг үг хэллэг, хараал ерөөл ерөөс хэрэглэдэггүй, яахаа алдаж доош орсон юм яриад шан пан хийгээд байдаггүй ч ярианы хэлц, үгийн сонголт нь үнэн өвөрмөц. Ойролцоо утгатай үгсийн оновчтой бус хувилбарыг нь ёс юм шиг сонгож ярина. Би ч эхэндээ маяглаад байгаа юм болов уу гэж боддог байлаа, гэтэл хэд хэдэн удаагийн хувийн туршилт болоод санаандгүй баримт, судалгаагаар нотлогдсон гэжуга, ямартаа ч Төрийн хэлний зөвлөл юм уу, Хэл шинжлэлийн хүрээлэнд мэдэгдэл бичиж хүргүүлье гэж бодож байна. Чаддаг улс нь судалж шинжлэг л дээ, гайхалтай нээлт хийж, мань эрийн далд увидасыг илрүүлэх ч юм билүү. Гэснээс шинэ санаа хэлж өгвөл мөнгө өгдөг болов уу тэр газрууд ккк.

Бод доо, эмнэлгийн түргэн тусламж буюу бидний хэлж заншснаар түргэн дуудахыг “хурдан дуудаж үзүүлээд” гэж хээвнэг хэлж суугаа хүн бага боловч сонирхолтой биш гэж үү. Залруулаад хэлэхээр ялгаа юу байсийн гэж уурлана. “Idea өчигдөр нэг нүүрлэг охин ирчихсэн байсан танай найз юм уу” гээд нэг өдөр надаас асуухгүй юу. “Нүүрлэг гэдэг нь том малигар нүүртэй гэсэн үг үү” гэсэн биш гэнэ. Тэгвэл нүүрэмгий гэж байгаа юмуу гэсэн чинь “Царайлаг л байхгүй юу” гэж ундууцав. Шоолж инээтэл нөгөө л “Ялгаа юу байсийн” гэдгээрээ уцаарлаж байна. За энэ ч яахав, эрэгтэй хүн л хойно царайлаг охин хараа биз. Гэхдээ нүүр, царай гэдэг хоёр үг ойролцоо утгатай ч арай л тохиромжгүй санагдаад байгаам.

Манай нөгөө хэлтэст төрийн соёрхолт зохиолч Дарамын Батбаяр гуайн охин ажилладгийн. Тэрийг нэг удаа манай өрөөгөөр орж иртэл өнөөх гайхал “Хүүш Өөгий танай аав чинь “Үсэрч байгаа зээр”гэдэг номыг зохиосон хүн юм байна лээ тээ” гэж авсан. Номын нэр нь “Цахилж яваа гөрөөс” л дөө. Овоо ном уншдаг нь олзуурхууштай ч нэрийн тогтоолт бол сонин.

Буруу ярьдагаа мэдэхгүй үе үе ярианд оролцоноо өнөөх чинь. Бид нар нэг удаа Пушкерова, Вика энэ тэр гээд оросын савангийн дуурийн гол дүрүүдийг ярьж байсан чинь "Та нар нөгөө “Сайхан байх шаардлагагүй” гэдэг орос сериал үзээд байгаа юм уу” гэж асуугаад бид хэдийг хэсэгтээ панектуулсан. “Хөөрхөн төрөх албагүй”-г хөөрхөн орчуулчих боломж бас байжээ хаха.

За тэгээд жишээ татаад байвал зөндөө. Ямар ч гэсэн хэлбэрдэж загвардаагүй цаанаасаа иймэрхүү яриатай гэдэг нь үе үе мэдэгддэг. Яаж орчуулагч болчихоогүй юм бол. Тэгсэн бол “Встреча на высшем уровне” гэх мэтийг “Өндөр уулан дээрх уулзалт” маягийн юм орчуулсан суугаа. Эсвэл “Толгодын цаана ингэ буйлна” гэхийг “Намхан уулын цаана охин тэмээ орилно” болгоод л өлхөн хөрвүүлээд тавьчихна. Гэхдээ мань хүн хойно төгссөн болохоор орос хэл мундаг байх, юун би биз. Угаасаа би ч драас дрийсээс цаашгүй амьтан. Тэрийгээ мэдэхгүй том том ярина.

Ийм л инээдтэй хүнтэй хамт ажилладаг юм даа. - Яахаараа дандаа чиний эргэн тойронд сонин хачин хүн байдгийн гэж үү яахав дээ би ажилдаа тааруу хүний зангаар ангалзаж марзганах юм эрэлхийлж явдаг, сэжүүр олдвол өлгөж авч давслах буюу өргөн олонд зарлах тал дээр өсч яваа хүн л дээ. Гэхдээ дээрхийг бол ёстой дэгсдүүлээгүй шүү.

Өө тийм, мань хүн энийг уншвал - яахаараа чи миний фактыг цуглуулж, байгаа ганц талбараараа дамжуулж баясан хүний муу үздэг юм гэж уурлавал хэлэх үгтэй. “Яах гэж та тэгвэл өөрөө шалихгүй ч үгэнд дурламтгай, өөлж гоочломтгой хүний өгөөш болохоор ярь гэсэн юм” гээд хэлчихнэ.

Өөр өвөрмөц ярьдаг хүн байвал хуваалцаарай нөхдөө, энэ чинь бас л чадвар шүү дээ. Эцэст нь тэмдэглэхэд хамт ажилладаг энэ ах маань ярихдаа ярвигтай ч бичихдээ билэг танхай хүн шүү хэмээн хальт долигнолдолт хавсаргав. /долигнолдолт гэж үг хэлзүйн хувьд хэр зөв юм бол, хүн шоолоод байсан чинь/

2008/07/15

Хонь хадгалж үлдсэн минь

Наадмын хэдэн өдөр чухам хөнжилдөө унтах завгүй хөөрцөглөн ажилласан хөтлөгч найзад маань өчигдөр яаралтай ажил гарч, хугас өдөр эфир зогсоочилгүй явуулж байхыг надаас гуйлаа. FM байгуулаад удаагүй байгаа болохоор хөөрхий минь өөрийн юм өргүй гэгчээр тэгж өдөр шөнөгүй зүтгэсэн хэрэг л дээ.



Би ч яахав, айраг цагаа, айлын залуу эргүүлсэн шигээ сайхан амарсан хүн үгүй гэж чадсангүй. Халуун наранд шарагдаж хар дээрээ халтар, бор дээрээ борц болсноо ч тоохгүй, араажаваар ямар нүүр харагдах биш гээд л ангайж мэлийгээд үлдлээ.

Баахан дуу явуулаад, баярын голдуу хэдэн мэндчилгээ завсраар нь шургуулаад байж бай, битгий илүү олон юм яриарай гэсэн захиасыг чанд сахиж ажилдаа оров. Миний явуулсан мэндчилгээнүүдээс хальт сийрүүлбэл:

* * *
Наадмын барилдаанаар 20 сая төгрөгний найраа амжилттай хийж, начин болсон найздаа зориулж УГЖ Жаргалсайханы дуулсан “Тамирчны алдар хямдхан олдоогүй” дуугаар ая баръя.
* * *
Хэвтэрт ороод удсан өвөөдөө зориулж “Хурд” хамтлагийн “Алив бос” дуугаар мэндчилгээ дэвшүүлье.
* * *
Цэнгэлдэх хүрээлэнд үүлэн чөлөөний нар шиг хальт үзэгдээд өнгөрсөн Ерөнхий сайд С.Баярт зориулж блогчин Idea-гийн зохиосон “Таны эзгүй наадам” шүлгээр бадаг өргөж байна.
* * *
Кальц дутагдсанаас ясны сийрэгжилтэнд орж яваа эмгэн буурал ээждээ зориулж дуучин Батсүхийн дуулсан “Жилээс жилд жижгэрсэн жаахан буурал ээж минь” дуугаар дуун хадаг баръя.
* * *
Хамгаас хайрт хадам ээждээ зориулж, СТА Баясгалангийн дуулсан “Ээжийг минь яаж гүйцэхэв дээ” дуугаар мэндийн ерөөл дэвшүүлье.
* * *
Гоо сайхны хагалгаанд орон давхраа хийлгэсэн найз Урангоодоо зориулж Амаржаргалын дуулсан “Давхраатай алаг нүд чинь ээ хө Даанчиг сайхан тормолзоно” дуугаар ая барьж байна.
* * *
Чихэндээ аппарат зүүсэн найзынхаа үерхдэг охинд нь хандаж “Явлаа гэж чанга битгий хэлээрэй” дуугаар мэндчилж байна.
* * *
Хурхирч унтдаг ахдаа зориулж Ш.Гүрбазарын үг, Л.Балхжавын ая “Хар дарахаас минь өмнө сэрээгээрэй” дууг зориулъя.
* * *
“Монгол шуудан” компанийн 30 жилийн ойг тохиолдуулан хамт олондоо “37 дахь захидал” дууг УГЖ Ариунаагийн дуулснаар хүргэж байна.
* * *
Сонгуульд Баянзүрх дүүрэгт нэр дэвшсэн өрсөлдөгчиддөө зориулж нэр дэвшигч Б.Мөнхтуяа, Т.Ганди нараас дуучин Отгоогийн уулсан “Эрчүүдийг үзэн ядах сэтгэлийг надад өгөөч” дууг зориулсныг манай FM дамжуулж байна.
* * *
80 насных нь ой тохиож буй азай буурал өвөөдөө зориулж "Нисванис" хамтлагийн "Булш" дуугаар ая баръя.
* * *
Найрын ширээ засахаар нусаа хацартаа нааж үлдсэн дүү нартаа зориулж “Ерөөл-тэй орчлон” дууг УГЖ Баясгалангийн дуулснаар эгшигэн хадаг болгоё.
* * *
Хөдөөнөөс дөнгөж хотод орж ирсэн өвгөн эмгэндээ зориулж, хөгшин хүнд арай зөөлөн юм гэж “Люмино” хамтлагийн “Бамбалзана, бумбалзана” дуугаар мэндчилгээ дэвшүүлж байна.
* * *
Ганц худагийн урьдчилсан хорих төвд саатуулагдсан шинэхэн танилаа “Гэртээ ирлээ” дуугаар ая барин угтаж байгаа хэсэг хоригдлын хүсэлтийг манай радио уламжилж байгаадаа таатай байна.
* * *
Сүргийн манлай явсан сэтэр халзан сэрхэндээ зориулж, малчин эзнээс нь “Манлай явсаныг чинь мартахгүй” дуугаар ая дууны мэндчилгээ явуулжээ гэх мэт...

... Хөтлөгч хийж, хөгөө хөлдөө чирсэн тухайд нэг иймэрхүү. Загнуулахаас айгаад зарим фактаа нуучихаад байгаа нь энэ. Эцэст нь надад итгэж ажлаа үлдээсэн найздаа хандаж “Уучлаарай хө. Хөгшин нь жоохон сахилгүйтчихлээ. Гэхдээ чононд хонь хадгалуулсан чиний л буруу” гэж хэлье дээ.